Leki na skurcze brzucha - jaki lek wybrać i kiedy potrzebna recepta

Co na skurcze brzucha - szybka odpowiedź i tabela leków

Jeśli szukasz wprost odpowiedzi na pytanie „co na skurcze brzucha", w większości przypadków pierwszym wyborem jest lek rozkurczowy (spazmolityk), który rozluźnia napięte mięśnie gładkie ściany jelita lub macicy. Najczęściej stosuje się drotawerynę (znaną z preparatu No-Spa i jego odpowiedników) oraz hioscynę (butylobromek skopolaminy), obie dostępne bez recepty. Przy skurczach związanych z gazami pomaga simetykon, a przy bólu z komponentą zapalną lub menstruacyjnym - leki przeciwbólowe z grupy NLPZ, np. ibuprofen.

Skurcz brzucha to nagłe, mimowolne, często falujące napięcie mięśni gładkich przewodu pokarmowego. Odczuwasz go jako ściskający, kolkowy ból, który nasila się i ustępuje. Wybór leku zależy od przyczyny - inaczej działamy przy niestrawności, inaczej przy bolesnej miesiączce, a jeszcze inaczej, gdy podejrzewamy infekcję jelitową.

| Lek / substancja | Na co pomaga | Dostępność | |---|---|---| | Drotaweryna (No-Spa) | Skurcze jelit, dróg żółciowych, moczowych, bóle menstruacyjne | Bez recepty (małe opakowania) | | Hioscyna (butylobromek skopolaminy) | Kolka jelitowa, żółciowa, skurcze przewodu pokarmowego | Bez recepty | | Simetykon | Skurcze i wzdęcia od gazów | Bez recepty | | Ibuprofen / naproksen (NLPZ) | Skurcze z bólem zapalnym, miesiączkowe | Bez recepty (małe dawki) | | Mebeweryna | Zespół jelita drażliwego (IBS) | Na receptę | | Alweryna, olejek z mięty (kapsułki dojelitowe) | IBS, skurcze czynnościowe | Część bez recepty / część Rx | | Trimebutyna | Zaburzenia motoryki jelit, IBS | Na receptę |

W dalszej części wyjaśniamy każdą z tych opcji oraz to, kiedy zamiast samodzielnego leczenia warto skonsultować się z lekarzem i uzyskać e-receptę.

Skąd biorą się skurcze brzucha - najczęstsze przyczyny

Dobór leku zaczyna się od zrozumienia przyczyny. Skurcz to objaw, a nie choroba - ta sama drotaweryna złagodzi ból, ale nie usunie infekcji ani stanu zapalnego, jeśli to one są źródłem dolegliwości.

Najczęstsze, łagodne przyczyny skurczów brzucha:

• Niestrawność i przejedzenie - zbyt obfity, tłusty lub ostry posiłek, alkohol, kawa. Skurczom towarzyszy uczucie pełności i zgaga.
• Wzdęcia i nadmiar gazów - rozdęte pętle jelitowe powodują ból falujący, który zmienia położenie i ustępuje po oddaniu gazów.
• Zespół jelita drażliwego (IBS) - przewlekłe, nawracające skurcze powiązane z wypróżnieniem, biegunką lub zaparciem, często nasilane przez stres.
• Bóle menstruacyjne (dysmenorrhea) - skurcze macicy promieniujące do podbrzusza i krzyża.
• Zaparcia - zalegająca treść jelitowa wywołuje kolkowy ból w lewym dole brzucha.
• Infekcje przewodu pokarmowego ("grypa żołądkowa") - wirusowe lub bakteryjne zapalenie żołądka i jelit z biegunką, nudnościami, czasem gorączką.
• Nietolerancje pokarmowe - np. laktozy, fruktozy, glutenu (celiakia).

Przyczyny wymagające pilnej diagnostyki (nie leczy się ich samym lekiem rozkurczowym): zapalenie wyrostka robaczkowego, kamica żółciowa i kolka żółciowa, kamica nerkowa, choroba wrzodowa, zapalenie trzustki, choroby zapalne jelit (Crohn, wrzodziejące zapalenie jelita grubego), niedrożność jelit, a u kobiet ciąża pozamaciczna lub torbiel jajnika.

Dlatego zasada jest prosta: lek rozkurczowy bez recepty jest rozsądny przy łagodnym, znanym ci już typie bólu. Jeśli ból jest nowy, silny, narastający lub towarzyszą mu objawy alarmowe - nie zagłuszaj go lekiem, tylko skonsultuj się z lekarzem.

Jakie leki pomagają na skurcze brzucha bez recepty

Większość łagodnych skurczów brzucha można opanować preparatami dostępnymi w aptece bez recepty. Oto najważniejsze grupy i kiedy po nie sięgać.

1. Drotaweryna (No-Spa, No-Spa Forte i odpowiedniki). To najpopularniejszy w Polsce lek rozkurczowy. Rozluźnia mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, dróg żółciowych i moczowych oraz macicy. Sprawdza się przy kolce jelitowej, skurczach po niestrawności i bólach menstruacyjnych. Działa zwykle w ciągu 20-30 minut. Małe opakowania są dostępne bez recepty.

2. Hioscyna - butylobromek skopolaminy (m.in. Buscopan, Scopolan). Lek antycholinergiczny działający rozkurczowo na przewód pokarmowy i drogi żółciowe. Dobry wybór przy kolce i skurczach z komponentą "ściskania". Nie należy go stosować m.in. w jaskrze z wąskim kątem, przeroście prostaty z zaleganiem moczu czy niektórych zaburzeniach rytmu serca - przeczytaj ulotkę.

3. Simetykon (espumisan i odpowiedniki). Nie jest klasycznym rozkurczowym, ale rozbija pęcherzyki gazu w jelitach, więc świetnie łagodzi skurcze i ból od wzdęć. Bezpieczny, można łączyć z innymi lekami.

4. NLPZ - ibuprofen, naproksen. Gdy skurczowi towarzyszy ból zapalny lub jest to bolesna miesiączka, niesteroidowe leki przeciwzapalne działają bardzo skutecznie. Stosuj z posiłkiem; ostrożnie przy chorobie wrzodowej, problemach z nerkami i w ciąży (zwłaszcza III trymestr - wtedy przeciwwskazane).

5. Preparaty roślinne i osłonowe. Napar z mięty, rumianku, kopru włoskiego, kapsułki z olejkiem miętowym (działają rozkurczowo na jelito), probiotyki przy infekcjach - to wsparcie, które u części osób realnie pomaga przy łagodnych dolegliwościach czynnościowych.

Uwaga praktyczna: leki bez recepty są przeznaczone do doraźnego stosowania. Jeśli musisz brać je częściej niż kilka dni w tygodniu albo przez ponad tydzień-dwa, to sygnał, że przyczynę trzeba zdiagnozować u lekarza, a nie tylko maskować objaw.

Które leki na skurcze brzucha są na receptę

Część skutecznych leków rozkurczowych i regulujących pracę jelit jest dostępna wyłącznie na receptę - bo ich stosowanie wymaga ustalenia rozpoznania, dawki i wykluczenia przeciwwskazań. To kluczowa sekcja, jeśli dotychczasowe preparaty z apteki nie wystarczają.

Leki rozkurczowe i regulujące motorykę jelit (Rx):

• Mebeweryna - wybiórczy lek rozkurczowy stosowany głównie w zespole jelita drażliwego (IBS). Działa miejscowo na mięśniówkę jelita, nie powodując typowych działań antycholinergicznych. Często lek pierwszego wyboru w przewlekłych skurczach czynnościowych.
• Trimebutyna - reguluje motorykę przewodu pokarmowego (zarówno gdy jest nadmierna, jak i zbyt słaba); stosowana w IBS i zaburzeniach czynnościowych.
• Alweryna (często w połączeniu z simetykonem) - rozkurczowy stosowany w bólach czynnościowych jelita; w niektórych formach Rx.
• Hioscyna w wyższych dawkach / postaciach - do leczenia kolki pod nadzorem.

Leki na przyczynę, gdy skurcze są wtórne:

• Inhibitory pompy protonowej (np. omeprazol, pantoprazol) - przy chorobie wrzodowej, refluksie i nadkwaśności wywołującej skurcze nadbrzusza.
• Antybiotyki - wyłącznie gdy lekarz potwierdzi bakteryjne tło (np. niektóre biegunki bakteryjne, zakażenie H. pylori). Nigdy "na zapas".
• Leki na IBS-D / IBS-C, leki przeczyszczające na receptę, leki na nieswoiste zapalenia jelit - dobierane indywidualnie.

Ważne: przy lekach na receptę celowo nie podajemy dawek - ustala je lekarz na podstawie wywiadu, chorób współistniejących i innych przyjmowanych leków. Samodzielne dobieranie dawki leków Rx jest ryzykowne.

Dobra wiadomość: jeśli wiesz już, jaki lek przynosił ci ulgę (np. mebeweryna na rozpoznane IBS) i potrzebujesz kontynuacji terapii, receptę możesz uzyskać online - bez wizyty w przychodni. Lekarz oceni twój przypadek na podstawie formularza i, jeśli nie ma przeciwwskazań, wystawi e-receptę.

Jak uzyskać e-receptę na lek rozkurczowy online

Coraz więcej osób z nawracającymi skurczami brzucha - np. w przebiegu zdiagnozowanego zespołu jelita drażliwego albo bolesnych miesiączek - potrzebuje cyklicznie tego samego leku na receptę. Zamiast za każdym razem umawiać wizytę stacjonarną, możesz skorzystać z e-recepty online.

Jak to działa krok po kroku:

1. Wypełniasz formularz medyczny - opisujesz objawy, dotychczasowe rozpoznanie, przyjmowane leki, alergie i choroby przewlekłe. To podstawa, na której lekarz ocenia bezpieczeństwo terapii. 2. Lekarz weryfikuje zgłoszenie - analizuje podane informacje. Jeśli czegoś brakuje lub coś wymaga wyjaśnienia, może poprosić o uzupełnienie albo odmówić wystawienia recepty, kierując na wizytę stacjonarną. 3. Otrzymujesz e-receptę - jeśli nie ma przeciwwskazań, dostajesz 4-cyfrowy kod e-recepty SMS-em i e-mailem. Realizujesz ją w dowolnej aptece w Polsce, podając kod i numer PESEL.

Dla kogo to dobre rozwiązanie: osoby z już postawionym rozpoznaniem, które potrzebują kontynuacji sprawdzonego leczenia, oraz osoby z typowymi, łagodnymi dolegliwościami możliwymi do oceny zdalnej.

Dla kogo to NIE jest właściwa droga: nagły, silny, nowy ból brzucha, objawy alarmowe (opisane niżej), podejrzenie ostrego schorzenia chirurgicznego. W takich sytuacjach potrzebne jest badanie fizykalne, a czasem pilna pomoc - wtedy zgłoś się do lekarza stacjonarnie lub na SOR.

> Uzyskaj e-receptę online - wypełnij prosty formularz, a lekarz oceni Twoje zgłoszenie i, jeśli nie ma przeciwwskazań, wystawi e-receptę bez wychodzenia z domu.

O tym, czy lek zostanie przepisany i jaki, zawsze decyduje lekarz - usługa nie gwarantuje wystawienia recepty, lecz konsultację i ocenę medyczną Twojego przypadku.

Skurcze brzucha w zależności od przyczyny - jaki lek wybrać

Ten sam objaw, różne podejście. Poniżej praktyczne wskazówki, jak dobrać leczenie do najczęstszych sytuacji - oraz kiedy preparat bez recepty nie wystarczy.

Skurcze po niestrawności / przejedzeniu. Pomocne: drotaweryna lub hioscyna doraźnie, simetykon na wzdęcia, lekkostrawna dieta, nawodnienie. Unikaj alkoholu, kawy, tłustych potraw przez 1-2 dni.

Skurcze od gazów i wzdęć. Pierwszy wybór: simetykon. Pomaga też ruch, napar z kopru lub mięty, ograniczenie produktów wzdymających (rośliny strączkowe, kapusta, napoje gazowane).

Skurcze menstruacyjne. Najskuteczniejsze są NLPZ (ibuprofen, naproksen) przyjęte na początku bólu; pomocna drotaweryna i ciepło na podbrzusze. Przy bardzo silnych, nawracających bólach - konsultacja ginekologiczna i ewentualne leczenie na receptę.

Zespół jelita drażliwego (IBS). Doraźnie rozkurczowe (drotaweryna, olejek miętowy), ale przewlekle często potrzebne leki Rx (mebeweryna, trimebutyna), modyfikacja diety (np. dieta low-FODMAP) i praca ze stresem. To rozpoznanie stawia lekarz.

Skurcze z biegunką (infekcja jelitowa). Najważniejsze jest nawodnienie i elektrolity. Rozkurczowe mogą złagodzić ból, ale przy wysokiej gorączce, krwi w stolcu, ciężkiej biegunce lub objawach odwodnienia konieczna jest konsultacja lekarska - czasem leczenie celowane.

Skurcze z zaparciem. Pomaga błonnik, nawodnienie, ruch, łagodne środki przeczyszczające. Przewlekłe zaparcie wymaga oceny lekarza.

Kolka żółciowa lub nerkowa (silny, napadowy ból). To NIE jest sytuacja do samoleczenia paroma tabletkami - ostry, bardzo silny ból w prawym podżebrzu lub okolicy lędźwiowej wymaga pilnej diagnostyki.

Jeśli nie masz pewności, z którą sytuacją masz do czynienia, bezpieczniej skonsultować objawy z lekarzem, niż dobierać lek metodą prób i błędów.

Kiedy do lekarza - objawy alarmowe przy bólu brzucha

Skurcze brzucha bywają niegroźne, ale niektóre objawy oznaczają, że potrzebna jest pilna ocena lekarska, a nie kolejna tabletka bez recepty. Nigdy nie zagłuszaj nimi silnego, narastającego bólu o nieznanej przyczynie.

Zgłoś się pilnie do lekarza lub na SOR, jeśli wystąpi którekolwiek z poniższych:

• Bardzo silny, nagły ból brzucha, który gwałtownie narasta lub uniemożliwia normalne funkcjonowanie.
• Twardy, deskowaty, bolesny przy dotyku brzuch (objaw "ostrego brzucha").
• Ból zlokalizowany w prawym dole biodrowym nasilający się w ciągu godzin (możliwe zapalenie wyrostka).
• Krew w stolcu, czarne smoliste stolce lub krwawe wymioty.
• Wysoka gorączka towarzysząca bólowi brzucha.
• Uporczywe wymioty, brak możliwości przyjęcia płynów, objawy odwodnienia.
• Żółtaczka (zażółcenie skóry/oczu), bardzo ciemny mocz, odbarwiony stolec.
• Ból brzucha w ciąży lub przy podejrzeniu ciąży, zwłaszcza z krwawieniem.
• Brak gazów i stolca z wzdęciem i wymiotami (możliwa niedrożność).
• Omdlenie, przyspieszone bicie serca, zimne poty towarzyszące bólowi.
• Ból utrzymujący się ponad 24-48 godzin lub nawracający bez wyraźnej przyczyny.

Szczególna ostrożność dotyczy osób starszych, kobiet w ciąży, osób z chorobami przewlekłymi (cukrzyca, choroby serca, immunosupresja) oraz małych dzieci - u nich próg konsultacji powinien być niższy.

Leki rozkurczowe mogą maskować objawy poważnych schorzeń. Jeśli masz wątpliwości, czy Twój ból jest "zwykłym" skurczem, czy czymś groźniejszym - zawsze rozstrzygaj na korzyść bezpieczeństwa i skonsultuj się z lekarzem.

Bezpieczne stosowanie leków na skurcze brzucha - o czym pamiętać

Nawet leki dostępne bez recepty mogą szkodzić, jeśli stosuje się je nieprawidłowo. Kilka zasad bezpiecznego leczenia skurczów brzucha:

Czytaj ulotkę i sprawdzaj przeciwwskazania. Hioscyna jest przeciwwskazana m.in. w jaskrze z wąskim kątem, przeroście prostaty z zaleganiem moczu, niektórych zaburzeniach rytmu i niedrożności jelit. NLPZ (ibuprofen, naproksen) są ryzykowne przy chorobie wrzodowej, niewydolności nerek, niewydolności serca oraz w III trymestrze ciąży.

Nie przekraczaj dawek i czasu stosowania. Leki bez recepty są do użytku doraźnego. Stałe sięganie po nie maskuje problem, który należy zdiagnozować.

Uważaj na interakcje. NLPZ wchodzą w interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi, niektórymi lekami na nadciśnienie i innymi NLPZ. Jeśli przyjmujesz leki przewlekle, skonsultuj nowe preparaty z lekarzem lub farmaceutą.

Ciąża i karmienie piersią. W tych sytuacjach nie dobieraj leków samodzielnie - wiele preparatów wymaga decyzji lekarza. Drotaweryna i część NLPZ mają ograniczenia w ciąży.

Dzieci. U dzieci nie stosuj "dorosłych" leków na własną rękę - dawkowanie i dobór preparatu różnią się istotnie; skonsultuj objawy z pediatrą.

Alkohol. Połączenie alkoholu z lekami przeciwbólowymi i nadwerężonym przewodem pokarmowym zwiększa ryzyko podrażnienia żołądka.

Nie "pożyczaj" recept. Lek na receptę przepisany komuś innemu może być dla Ciebie niebezpieczny - dawka i przeciwwskazania są indywidualne.

Najbezpieczniejsza strategia: doraźnie złagodź łagodny skurcz sprawdzonym preparatem bez recepty, a przy nawrotach, niejasnej przyczynie lub potrzebie leku Rx - skonsultuj się z lekarzem, także w formie e-konsultacji online.

Domowe sposoby wspierające leczenie skurczów brzucha

Obok leków warto wykorzystać metody niefarmakologiczne - w łagodnych przypadkach często wystarczają, a w cięższych dobrze uzupełniają terapię. Nie zastępują one konsultacji, gdy występują objawy alarmowe.

Ciepło. Termofor lub ciepły okład na brzuch rozluźnia mięśnie gładkie i przynosi ulgę, szczególnie przy skurczach menstruacyjnych i kolce jelitowej. Pomaga też ciepła kąpiel.

Nawodnienie i dieta lekkostrawna. Przy niestrawności i infekcji jelitowej kluczowe są płyny (woda, elektrolity) i powrót do jedzenia od lekkich, niewzdymających potraw (kleik ryżowy, gotowana marchew, sucharki, banan).

Napary ziołowe. Mięta, rumianek, koper włoski i melisa działają lekko rozkurczowo i uspokajająco na przewód pokarmowy.

Ruch i pozycja. Delikatny spacer pomaga przy gazach i zaparciach. Przy bólu kolkowym ulgę może dać pozycja embrionalna lub leżenie z podkurczonymi nogami.

Ograniczenie czynników nasilających. Kawa, alkohol, ostre i tłuste potrawy, napoje gazowane oraz produkty, których nie tolerujesz, mogą prowokować skurcze.

Praca ze stresem. W IBS i czynnościowych bólach brzucha stres jest istotnym czynnikiem wyzwalającym - techniki relaksacyjne, regularny sen i aktywność fizyczna realnie zmniejszają częstość epizodów.

Probiotyki. Mogą wspierać odbudowę mikroflory po infekcji lub antybiotykoterapii i u części osób łagodzą objawy IBS.

Jeśli mimo tych działań i preparatów bez recepty skurcze wracają lub się nasilają, to wyraźny sygnał, by skonsultować przyczynę z lekarzem i ustalić właściwe leczenie - w razie potrzeby z e-receptą online.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Co najlepiej pomaga na skurcze brzucha? Przy łagodnych skurczach najczęściej pomaga lek rozkurczowy bez recepty - drotaweryna (No-Spa) lub hioscyna (butylobromek skopolaminy). Przy wzdęciach skuteczny jest simetykon, a przy bólu zapalnym i menstruacyjnym - NLPZ, np. ibuprofen. Wybór zależy od przyczyny.

Czy No-Spa (drotaweryna) jest na receptę? Małe opakowania drotaweryny są dostępne bez recepty. Większe opakowania, postać do wstrzyknięć oraz stosowanie u dzieci czy w ciąży mogą wymagać konsultacji lekarskiej.

Jaki lek rozkurczowy jest najlepszy na skurcze jelit? Na kolkę jelitową często stosuje się drotawerynę lub hioscynę. W przewlekłym zespole jelita drażliwego skuteczniejsze bywają leki na receptę, np. mebeweryna czy trimebutyna - dobiera je lekarz.

Czy mogę dostać receptę na lek na skurcze brzucha online? Tak. Jeśli masz postawione rozpoznanie (np. IBS) i potrzebujesz kontynuacji leczenia, możesz uzyskać e-receptę online. Lekarz ocenia Twoje zgłoszenie i, jeśli nie ma przeciwwskazań, wystawia e-receptę. O wystawieniu zawsze decyduje lekarz.

Ile czasu działa No-Spa na skurcze? Drotaweryna zwykle zaczyna działać w ciągu 20-30 minut od przyjęcia doustnego. Jeśli ból nie ustępuje po dawce lub nawraca, nie zwiększaj dawki samodzielnie - skonsultuj się z lekarzem.

Czy na skurcze menstruacyjne lepszy jest ibuprofen czy No-Spa? W bólu menstruacyjnym najskuteczniejsze są zwykle NLPZ (ibuprofen, naproksen) przyjęte na początku bólu, bo działają też przeciwzapalnie. Drotaweryna jest dobrym uzupełnieniem lub alternatywą przy nietolerancji NLPZ.

Kiedy ból brzucha jest niebezpieczny? Gdy jest bardzo silny i nagły, brzuch jest twardy i bolesny przy dotyku, pojawia się krew w stolcu lub wymiotach, wysoka gorączka, uporczywe wymioty, żółtaczka, ból w ciąży albo gdy utrzymuje się ponad dobę. Wtedy potrzebna jest pilna pomoc lekarska, a nie kolejna tabletka.

Czy leki rozkurczowe mogą zaszkodzić? Tak, przy nieprawidłowym stosowaniu lub przeciwwskazaniach. Hioscyna nie jest dla osób z jaskrą z wąskim kątem czy przerostem prostaty z zaleganiem moczu; NLPZ - dla osób z chorobą wrzodową czy niewydolnością nerek. Zawsze czytaj ulotkę.

Czy mogę brać leki na skurcze brzucha w ciąży? W ciąży nie dobieraj leków samodzielnie. Część NLPZ jest przeciwwskazana, zwłaszcza w III trymestrze. Zawsze skonsultuj leczenie z lekarzem.

Co na skurcze brzucha u dziecka? U dzieci nie stosuj dawek dla dorosłych. Dobór i dawkowanie leku różnią się istotnie - objawy skonsultuj z pediatrą, zwłaszcza przy gorączce, wymiotach lub silnym bólu.

Jak długo mogę stosować leki rozkurczowe bez recepty? Są przeznaczone do doraźnego użytku. Jeśli potrzebujesz ich częściej niż kilka dni lub objawy nawracają, skonsultuj przyczynę z lekarzem zamiast przedłużać samoleczenie.

Czy stres może wywoływać skurcze brzucha? Tak, zwłaszcza w zespole jelita drażliwego i czynnościowych bólach brzucha. Praca ze stresem, regularny sen i aktywność fizyczna potrafią wyraźnie zmniejszyć częstość epizodów.

Źródła

Treść ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoznaniu, doborze i dawkowaniu leku - zwłaszcza na receptę - zawsze decyduje lekarz na podstawie indywidualnej oceny pacjenta.

• Charakterystyki Produktów Leczniczych (ChPL) dla preparatów drotaweryny, butylobromku hioscyny (skopolaminy), simetykonu, ibuprofenu, naproksenu, mebeweryny i trimebutyny - Rejestr Produktów Leczniczych, Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL).
• Rejestr Produktów Leczniczych (RPL) - informacje o kategorii dostępności leków (Rp/OTC) oraz wskazaniach: rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl.
• Pacjent.gov.pl - informacje o e-recepcie, sposobie jej realizacji w aptece oraz dostępie do dokumentacji na Internetowym Koncie Pacjenta (IKP).
• Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) - zasady udzielania teleporad i świadczeń, informacje dla pacjentów: nfz.gov.pl.
• Materiały edukacyjne dotyczące zespołu jelita drażliwego (IBS) oraz objawów alarmowych w bólu brzucha publikowane przez towarzystwa gastroenterologiczne.

Data publikacji: 2026-06-27. Data ostatniej aktualizacji: 2026-06-27. W razie nasilenia objawów lub wystąpienia objawów alarmowych skontaktuj się z lekarzem lub zadzwoń pod numer alarmowy 112.