Clemastinum (klemastyna 1 mg) - na co, dawkowanie, senność, alergia
Clemastinum (klemastyna 1 mg) to klasyczny polski antyhistaminik I generacji - stosowany od dziesięcioleci w alergiach, pokrzywce, alergicznym nieżycie nosa (katarze siennym), świądzie skóry oraz jako lek pomocniczy w reakcjach anafilaktycznych (razem z adrenaliną i sterydami). Mechanizm: antagonista receptora H1 histaminowego + słabe działanie cholinolityczne. Klemastyna silnie przenika do OUN - dlatego powoduje senność, zawroty głowy (typowo dla I generacji), w przeciwieństwie do II generacji (cetyryzyna/Zyrtec, loratadyna, bilastyna). Szybkie działanie (15-30 min), czas trwania 6-8 h. Wskazane przede wszystkim doraźnie w ostrych reakcjach alergicznych - nie jako lek I rzutu w przewlekłej alergii (lepsze nieusypiające II/III gen.). W Polsce klemastyna ma wciąż wolumen wyszukiwań 18,100/mc, mimo lepszej dostępności nowszych antyhistaminików. Lek nie jest refundowany (wykaz leków refundowanych na 1 października 2026). Więcej: alergia sezonowa leczenie.
Recenzja medyczna: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn, PWZ 3211301) · Publikacja:
Autor: Redakcja MEDINOW Sp. z o.o. · Wytyczne redakcyjne
- Substancja czynna
- Klemastyna fumaran 1 mg (tabl.), 0,5 mg/5 ml (syrop)
- Producent
- Preparaty trzech podmiotów: Aflofarm Farmacja Polska Sp. z o.o., Przedsiębiorstwo Produkcji Farmaceutycznej HASCO-LEK S.A., Zakłady Farmaceutyczne POLPHARMA S.A.; marka międzynarodowa: Tavegil (Novartis)
- Grupa
- Antyhistaminik H1 I generacji - etanoloamina (kod ATC R06AA04)
- Mechanizm
- Antagonista receptora H1 histaminy + słaby cholinolityk, silne przenikanie do OUN
- Wskazania
- Alergiczny nieżyt nosa, pokrzywka, świąd, alergia pokarmowa/lekowa, premedykacja anafilaksji
- Standardowa dawka u dorosłych
- 1 mg co 12 h (1 tabl. Rano + wieczorem); max 6 mg/d
- Czas działania
- Początek 15-30 min, szczyt 2-4 h, działanie 6-8 h, T½ 21 h
- Senność
- WYRAŹNA (typowo dla I generacji) - różnica vs Zyrtec, loratadyna
- Cena
- Zależy od apteki, postaci i opakowania; lek nierefundowany
- Lepsza alternatywa w przewlekłej alergii
- Cetyryzyna (Zyrtec), loratadyna, bilastyna - bez senności (II gen.)
📄 Ulotka i ChPL - oficjalny Rejestr Produktów Leczniczych (URPL)
Zobacz wszystkie: Leki na alergię
Clemastinum - kiedy używać i kiedy lepszy II gen.
Clemastinum to handlowa nazwa klemastyny. Tavegil to inna nazwa międzynarodowa (Novartis) - identyczna substancja.
Klasyfikacja antyhistaminików H1:
| Generacja | Przedstawiciele | Senność | Czas działania | Wskazania |
|---|---|---|---|---|
| I gen. | Klemastyna (Clemastinum), hydroksyzyna (Hydroxyzinum), prometazyna (Diphergan), dimenhydrinat (Aviomarin) | Tak (silna) | 4-8 h | Ostre reakcje, doraźne, sen |
| II gen. | Cetyryzyna (Zyrtec), loratadyna, terfenadyna | Mała | 24 h | Przewlekła alergia |
| III gen. | Lewocetyryzyna (Xyzal), desloratadyna (Aerius), feksofenadyna (Telfast), bilastyna (Bilaxten) | Minimalna | 24 h | Przewlekła alergia, pacjenci prowadzący auto |
Dlaczego antyhistaminiki I generacji powodują senność:
- 1. Klemastyna jest lipofilna - przekracza barierę krew-mózg
- 2. W OUN blokuje receptory H1 → sedacja, senność, zaburzenia koncentracji
- 3. Dodatkowe działanie cholinolityczne - sucho w ustach, zaparcia, mglistość obrazu
- 4. II/III generacja: hydrofilne - słabo penetrują OUN → mała senność
Mechanizm działania klemastyny:
1. Konkurencyjne antagonizowanie receptorów H1 w naczyniach, skórze, błonach śluzowych → spadek objawów alergii wywoływanych przez histaminę: świąd, łzawienie, kichanie, katar, pokrzywka 2. Słabe działanie M-cholinolityczne - dodatkowy efekt suszący błony śluzowe (czasem przydatne w katarze) 3. Bez wpływu na uwalnianie histaminy - blokuje tylko jej skutki
Wskazania zatwierdzone przez URPL:
- 1. Sezonowy i całoroczny alergiczny nieżyt nosa (katar sienny, alergia na kurz/pleśń):
- Doraźnie w okresach pylenia, gdy II gen. Niewystarczająca
- Wieczorem przed snem by wykorzystać efekt senności
2. Alergiczne zapalenie spojówek
3. Pokrzywka (ostre i przewlekłe): - Doraźnie w ostrych pokrzywach pourazowych, polekowych, pokarmowych - W przewlekłej pokrzywce idiopatycznej (CIU) - preferowane II gen. W wyższych dawkach (Zyrtec 20-40 mg/d)
- 4. Świąd skórny różnego pochodzenia:
- W atopowym zapaleniu skóry (AZS)
- Świąd mocznicowy, cholestatyczny
- Świąd po pokąsaniu owadów
5. Alergia pokarmowa łagodna - doraźnie
- 6. Reakcje anafilaktyczne - jako lek POMOCNICZY (NIE pierwszorzutowy):
- I rzut: adrenalina i.m. + steroidy
- II rzut: klemastyna i.v. Lub i.m. (postać szpitalna) na zmniejszenie świądu, pokrzywki
7. Premedykacja przed kontrastem jodowym, krwią, niektórymi szczepionkami u uczulonych
Kiedy Clemastinum jest najlepszym wyborem**:
- ✅ Doraźnie w ostrej reakcji alergicznej (silniejszy efekt przeciwhistaminowy niż II gen.)
- ✅ Wieczorem na sen - wykorzystanie sedacji u pacjenta z alergią + bezsennością
- ✅ Świąd dokuczliwy w nocy (AZS, atopowe zapalenie skóry)
- ✅ Premedykacja przed badaniami obrazowymi z kontrastem
Kiedy nie wybierać Clemastinum - preferuj II/III gen.:
❌ Przewlekła alergia, codzienne stosowanie: Zyrtec, loratadyna, bilastyna - bez senności, dawkowanie 1×/d ❌ Praca wymagająca koncentracji (prowadzenie pojazdów, obsługa maszyn) ❌ Studenci, uczniowie - zaburzenia koncentracji ❌ Sportowcy podczas zawodów (sedacja, suchość) ❌ Seniorzy - ryzyko upadków (sedacja, hipotensja ortostatyczna), zaparć, zatrzymania moczu, splątania ❌ Dzieci młodsze (1-6 lat) - preferuje się II gen. (mała senność)
Clemastinum vs Zyrtec (cetyryzyna) - porównanie:
| Cecha | Clemastinum (klemastyna) | Zyrtec (cetyryzyna) |
|---|---|---|
| Generacja | I | II |
| Czas działania | 6-8 h | 24 h |
| Dawkowanie | 2-3×/d | 1×/d |
| Senność | Tak (silna) | Mała (5-10%) |
| Cholinolityk | Tak (sucho w ustach, zaparcia) | Mały/brak |
| Refundacja | Brak refundacji | Brak refundacji |
| W ciąży | Kategoria B | Kategoria B (preferowana) |
| Wskazanie | Ostre alergie, doraźnie, sen | Przewlekła alergia |
| U dzieci | Od 1 r.ż. (syrop) | Od 6 mies. (krople) |
Jak zamówić Clemastinum online: konsultacja na ereceptaonline24.pl/uslugi/e-recepta kosztuje 59 zł. Wypełnij formularz medyczny (rodzaj alergii, czas trwania, dotychczasowe leczenie, choroby, leki, ciąża/karmienie). Lekarz w 15-60 minut wystawi e-receptę. Lek nie jest refundowany (wykaz leków refundowanych na 1 października 2026).
Dawkowanie Clemastinum - dorośli, dzieci, ciąża
Dawkowanie u dorosłych:
- 1) Alergia ogólna, pokrzywka, świąd*:
- 1 mg co 12 h (1 tabletka rano + 1 wieczorem)
- W cięższych przypadkach: 1 mg co 8 h (3×/d)
- Dawka maksymalna: 6 mg/d
2) Doraźne stosowanie: - 1 mg jednorazowo w razie potrzeby (powtarzaj co 8-12 h)
3) Wieczorny świąd / wykorzystanie efektu nasennego: - 1-2 mg wieczorem przed snem
Postacie:
| Postać | Dawkowanie |
|---|---|
| Tabletki 1 mg | 1-2 tabletki 2-3×/d, max 6 mg/d |
| Syrop 0,5 mg/5 ml | Dla dzieci i osób z trudnościami w połykaniu |
| Roztwór do iniekcji (szpital) | Anafilaksja, premedykacja |
Dawkowanie u dzieci (syrop):
| Wiek | Dawka |
|---|---|
| < 1 rok | NIE STOSOWAĆ (brak danych bezpieczeństwa) |
| 1-3 lata | 0,25-0,5 mg co 12 h (2,5-5 ml syropu) |
| 3-6 lat | 0,5 mg co 12 h (5 ml syropu) |
| 6-12 lat | 0,5-1 mg co 12 h (5-10 ml syropu lub ½ tabl.) |
| > 12 lat | Dawka dorosłego (1 mg co 12 h) |
Zasady stosowania:
- Z posiłkiem lub bez - pokarm nie wpływa istotnie na wchłanianie
- Pora: rano i wieczorem (przy 2×/d) lub tylko wieczorem (gdy stosowane na sen)
- Co 12 h (lub co 8 h w wyższych dawkach)
- Tabletki w całości, popijać wodą
- Nie kruszyć (gorzki smak)
- Syrop dla dzieci: dokładnie odmierzyć łyżką dawkowniczą lub strzykawką
- Co zrobić, gdy zapomnisz dawkę*:
- Spóźnienie < 4 h: weź natychmiast
- Spóźnienie > 4 h: pomiń, weź następną o normalnej porze
- NIGDY nie podwajaj dawki
- Czas leczenia*:
- Doraźnie: 1-3 dni (np. po pokąsaniu owada, reakcji alergicznej)
- Sezonowo: w okresach pylenia 2-4 tygodnie
- Przewlekle: NIE preferowane - wybierz II gen. (Zyrtec, loratadyna)
- U pacjentów z niewydolnością nerek*:
- Klirens > 30 ml/min: pełna dawka
- Klirens < 30 ml/min: redukcja dawki o 50%
- U pacjentów z niewydolnością wątroby*:
- Łagodna: pełna dawka
- Ciężka: redukcja lub unikaj
Pełen efekt: po pierwszej dawce w 15-30 min, pełny po 2-4 h. Tachyfilaksja może wystąpić po 1-2 tygodniach codziennego stosowania - zmień antyhistaminik na inny.
Synergie i kombinacje:
| Z czym łączyć | Wskazanie |
|---|---|
| Sterydy doustne (prednizolon) | Ciężka pokrzywka, anafilaksja |
| Adrenalina i.m. | Anafilaksja - adrenalina I rzutu, klemastyna pomocnicza |
| Antagonista H2 (ranitydyna, famotydyna) | Pokrzywka oporna - podwójna blokada H1+H2 |
| Stery anty-IgE (omalizumab) | Pokrzywka przewlekła idiopatyczna oporna |
| Inny antyhistaminik II gen. | Generalnie unikać; w wyjątkowych przypadkach klemastyna na noc + cetyryzyna rano |
Czego unikać w kombinacji:
- ❌ Alkohol - sumowanie sedacji, ryzyko upadków
- ❌ Benzodiazepiny, opiody, leki nasenne - głęboka sedacja
- ❌ Trójcykliczne antydepresanty - cholinolityki sumują się
- ❌ Inhibitory MAO - wzrost cholinolitycznych efektów
Skutki uboczne, ciąża, alkohol, prowadzenie pojazdów, interakcje
Najczęstsze działania niepożądane (10-30%):
- Senność, sedacja (15-30%) - najczęstszy efekt, kluczowa różnica vs II gen.
- Sucho w ustach, gardle (10-20%)
- Zawroty głowy
- Bóle głowy
- Mglistość obrazu, zaburzenia akomodacji
- Zaparcia (efekt cholinolityczny)
- Zatrzymanie moczu - szczególnie u mężczyzn z przerostem prostaty
- Tachykardia, palpitacje
- Niedociśnienie ortostatyczne - u seniorów
Rzadkie: - Pobudzenie paradoksalne u dzieci - agitacja, bezsenność (różnica vs dorośli, u których wywołuje senność) - Reakcje alergiczne (wysypka, świąd - paradoksalnie) - Reakcje fotosensytywne - Trombocytopenia, leukopenia (bardzo rzadko) - Zaburzenia widzenia (jaskra wąskiego kąta)
WAŻNE - Beers Criteria dla seniorów:
American Geriatrics Society (Beers Criteria 2023) zaleca UNIKANIE wszystkich antyhistaminików I generacji (klemastyny, hydroksyzyny, prometazyny) u pacjentów > 65 lat ze względu na: - Wysokie ryzyko upadków (sedacja, hipotensja ortostatyczna) - Splątanie, delirium (zwłaszcza w demencji) - Zatrzymanie moczu (przerost prostaty) - Zaparcia, niedrożność jelit - Pogorszenie jaskry - Pogorszenie funkcji poznawczych
Alternatywy dla seniorów: II/III gen. - bilastyna, feksofenadyna, lewocetyryzyna.
Clemastinum a alkohol:
- bezwzględnie nie łączyć - sumowanie sedacji, ryzyko upadków, zaburzeń koordynacji, depresji oddechowej
- Klemastyna wzmacnia efekt alkoholu 2-3×
- Po dawce klemastyny: abstynencja przez 24 h
- Chroniczne picie + Clemastinum: obciąża wątrobę, nasila zaparcia
Clemastinum a ciąża:
- Kategoria B FDA - zazwyczaj bezpieczna
- W I trymestrze tradycyjnie unika się antyhistaminików I gen. Jeśli możliwe
- W II-III trymestrze: można stosować w razie potrzeby, ale preferowana cetyryzyna (Zyrtec) i loratadyna - kategoria B, lepiej zbadane
- Krótko przed porodem - może powodować objawy odstawienne u noworodka (drażliwość, hipotermia)
- Karmienie piersią: małe ilości przenikają do mleka, mogą powodować senność u niemowlęcia; preferowana cetyryzyna lub loratadyna
Clemastinum a prowadzenie pojazdów / praca:
- nie prowadź pojazdów po dawce, szczególnie pierwsze 24 h
- Nie obsługuj maszyn ani niebezpiecznych narzędzi
- W godzinach pracy wymagającej koncentracji - wybierz II gen. (Zyrtec, loratadyna)
- Klemastyna na noc zazwyczaj akceptowalna, ale rano może być resztkowy efekt
- Klasyfikacja w wpływie na prowadzenie pojazdów*:
- Klemastyna: III kategoria (silny wpływ)
- Cetyryzyna: II kategoria (umiarkowany)
- Loratadyna, bilastyna: I kategoria (minimalny)
Interakcje z innymi lekami:
| Lek | Mechanizm | Co zrobić |
|---|---|---|
| Alkohol | Sedacja, hipotensja | nie łącz |
| Benzodiazepiny (alprazolam, lorazepam) | Głęboka sedacja | Unikaj |
| Opiody (morfina, tramadol, oksykodon) | Depresja oddechowa | Ostrożnie |
| Leki nasenne (zolpidem, zopiklon) | Sedacja, ryzyko upadków | Unikaj |
| Trójcykliczne antydepresanty (amitryptylina, klomipramina) | Sumowanie cholinolitycznych (sucho, zaparcia, zatrzymanie moczu) | Ostrożnie |
| Inhibitory MAO (selegilina, fenelzyna) | Wzrost cholinolitycznych efektów, ryzyko kryzy cholinolitycznej | Unikaj |
| Atropina, oksybutynina (cholinolityki) | Sumowanie zaparć, zatrzymania moczu, jaskry | Unikaj |
| Leki przeciwparkinsonowskie (lewodopa) | Klemastyna może hamować efekt | Ostrożnie |
| Beta-blokery (Concor, Betaloc) | Hipotensja | Monitoruj BP |
| Środki znieczulające ogólne | Sumowanie sedacji | Anestezjolog uwzględni |
Clemastinum a zabiegi / operacje: można kontynuować, ale anestezjolog powinien wiedzieć (sedacja, cholinolityki).
Alternatywy do Clemastinum:
| Sytuacja | Alternatywa |
|---|---|
| Przewlekła alergia (sezonowa, całoroczna) | Cetyryzyna (Zyrtec) 10 mg 1×/d - najczęstsza w PL; loratadyna, bilastyna |
| Brak senności wymagana (kierowcy, pracownicy) | Bilastyna 20 mg 1×/d (III gen., minimalna senność), feksofenadyna, lewocetyryzyna |
| Anafilaksja | Adrenalina i.m. 0,3 mg I rzutu + sterydy + klemastyna i.v. (postać szpitalna) |
| Przewlekła pokrzywka idiopatyczna | Cetyryzyna w wysokich dawkach (4× standard), omalizumab, cyklosporyna |
| AZS, świąd przewlekły | Hydroksyzyna (Hydroxyzinum - sedacyjny, ale przy świądzie pomocny), nowoczesne leki na AZS (dupilumab) |
| U seniorów | nie klemastyny (Beers Criteria) - bilastyna, feksofenadyna, lewocetyryzyna |
Zgłaszanie działań niepożądanych - URPL (smz.ezdrowie.gov.pl) lub podmiot odpowiedzialny wskazany w ulotce.
Najczęściej zadawane pytania
Clemastinum - na co stosować?
Czy mogę dostać Clemastinum online?
Clemastinum - czy powoduje senność?
Clemastinum 1 mg - jak dawkować?
Clemastinum a Zyrtec - co lepsze?
Clemastinum w ciąży - czy bezpieczna?
Clemastinum a alkohol - można pić?
Clemastinum a prowadzenie pojazdów - można?
Clemastinum u seniorów - czy bezpieczny?
Czy klemastyna uzależnia?
Powiązane leki
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) i ulotka - Rejestr Produktów Leczniczych, URPL
- Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych - organ dopuszczający lek do obrotu - urpl.gov.pl
- Jak działa e-recepta i jak ją zrealizować - pacjent.gov.pl
Informacje o dawkowaniu i przeciwwskazaniach pochodzą z ChPL zatwierdzonej przez URPL. Strona ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Jak uzyskać receptę na Clemastinum online?
Wypełniasz formularz medyczny, lekarz (PWZ 3211301) weryfikuje wywiad i - jeśli nie ma przeciwwskazań - wystawia e-receptę: kod PIN przychodzi e-mailem zwykle w 15 minut. Zamówienie złożysz o każdej porze, a lekarz pracuje codziennie w godzinach 6:00-24:00. Koszt e-konsultacji: 59,00 zł. O wystawieniu recepty zawsze decyduje lekarz. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza. Jeśli lekarz odmówi wystawienia recepty, opłata nie podlega zwrotowi.