Hydroxyzinum (hydroksyzyna) - na stany lękowe: dawkowanie, działanie, skutki uboczne
Hydroxyzinum (hydroksyzyna) to lek przeciwlękowy i uspokajający z grupy antyhistaminików I generacji o silnym działaniu sedacyjnym. Stosowany od lat 50. XX wieku, jest jednym z najczęściej przepisywanych leków w Polsce w epizodach lęku, bezsenności sytuacyjnej oraz świądu skóry - bo nie uzależnia (w przeciwieństwie do benzodiazepin), nie ma efektu "z odbicia" i jest tani (8-22 zł). Mechanizm: silny antagonista receptora H1 histaminowego i receptora 5-HT2A serotoninowego, z dodatkowym wpływem cholinolitycznym. Po przeczytaniu o lęku i bezsenności sięgnij po szerszy kontekst do hydroxyzyna na bezsenność oraz bezsenność przyczyny i leczenie.
- Substancja czynna
- Hydroksyzyny chlorowodorek 10 mg lub 25 mg
- Producent
- Polfa Warszawa (oryginał Atarax - UCB Pharma); generyki: Hydroxyzinum VP, Hydroxyzinum Espefa, Hydroxyzinum Teva
- Grupa
- Antyhistaminik I gen. + przeciwlękowy (kod ATC N05BB01)
- Mechanizm
- Antagonista H1 (sedacja), 5-HT2A (anxioliza), słaby cholinolityk
- Czas działania
- Początek 15-30 min, szczyt 2 h, czas działania 4-6 h, T½ 14-25 h
- Wskazania
- Lęk, bezsenność krótkotrwała, świąd, premedykacja, sedacja w pediatrii
- Standardowa dawka u dorosłych
- 25-50 mg p.o. 1×/dobę (wieczorem) lub 12,5-25 mg 3-4×/dobę (lęk)
- NIE uzależnia
- Brak ryzyka uzależnienia fizycznego ani tolerancji (zaleta vs benzodiazepiny)
- Ostrzeżenie EMA 2015
- Wydłużenie QT - maksymalna dawka 100 mg/dobę u dorosłych, 50 mg u seniorów
- Cena
- 8-15 zł (10 mg × 30 tabl.); 12-22 zł (25 mg × 30 tabl.). Refundacja: ryczałt 3,20 zł
Zobacz wszystkie: Leki na bezsenność
Jak uzyskać receptę na Hydroxyzinum online?
Receptę na Hydroxyzinum można uzyskać przez e-konsultację (od 199,00 zł) — kod e-recepty trafia na e-mail zwykle w 15 minut, 24/7:
- Wypełnij formularz medyczny — wskaż Hydroxyzinum jako potrzebny lek i opisz dotychczasowe leczenie lub objawy.
- Opłać e-konsultację (od 199,00 zł) — BLIK lub kartą płatniczą.
- Lekarz (PWZ 3211301) weryfikuje wywiad medyczny — o wystawieniu recepty zawsze decyduje lekarz.
- Odbierz 4-cyfrowy kod PIN e-recepty e-mailem, zwykle w 15 minut.
- Zrealizuj e-receptę w dowolnej aptece w Polsce — podaj kod PIN i PESEL (albo pokaż receptę w aplikacji mojeIKP).
Jeśli lekarz uzna, że lek nie jest dla Ciebie bezpieczny, nie wystawi recepty — otrzymasz wtedy zwrot opłaty.
Hydroxyzinum - co to jest i kiedy działa
Hydroxyzinum to handlowa nazwa hydroksyzyny firmy Polfa Warszawa. W Polsce dostępna jest też pod nazwami Atarax (oryginał UCB), Hydroxyzinum VP, Espefa, Teva - wszystkie zawierają tę samą substancję i są wymienne.
Hydroksyzyna należy do antyhistaminików I generacji (jak dimentinden, klemastyna), ale w odróżnieniu od nich silnie przenika do OUN i działa głównie ośrodkowo: uspokajająco, przeciwlękowo i nasennie. Klasyfikowana jest jako lek przeciwlękowy (kod ATC N05BB01, w grupie z buspironem i meprobamatem) - NIE jako benzodiazepina ani antydepresant.
Wskazania zatwierdzone przez URPL:
- Krótkotrwałe leczenie objawowe lęku u dorosłych - sytuacyjnego (np. Przed badaniem, lotem, egzaminem), nie zaburzeń lękowych jako przewlekłej choroby
- Bezsenność krótkotrwała (do 14 dni) - szczególnie związana z lękiem, napięciem
- Świąd skóry w atopowym zapaleniu skóry, pokrzywce przewlekłej, świądzie spowodowanym uremią lub cholestazą
- Premedykacja przed znieczuleniem ogólnym (zmniejsza lęk i ilość anestetyku)
- Sedacja w pediatrii - przed bolesnymi procedurami (od 12 miesięcy)
Wskazania off-label często stosowane w PL psychiatrii (mniej silne dowody):
- Zespół lęku uogólnionego (GAD) - meta-analiza Cochrane 2016: hydroksyzyna nieco gorsza od benzodiazepin, ale brak ryzyka uzależnienia
- Lęk paniczny - jako lek doraźny przy napadach
- Bezsenność u pacjentów z historią uzależnień (alkohol, opiody) - gdy benzodiazepiny przeciwwskazane
- Świąd w przewlekłej chorobie nerek (mocznica), żółtaczce cholestatycznej
Dlaczego lekarze wybierają hydroksyzynę zamiast benzodiazepin (zaburzenia lekowe leczenie):
- | Cecha | Hydroksyzyna | Benzodiazepiny (alprazolam, lorazepam) |
- |---|---|---|
- | Uzależnienie | Brak | Wysokie ryzyko (po 2-4 tyg.) |
- | Tolerancja | Brak | Rozwija się szybko |
- | Efekt z odbicia po odstawieniu | Brak | Bezsenność, lęk, drgawki |
- | Działanie | Wolniejsze (15-30 min) | Szybkie (5-10 min) |
- | Czas trwania | 4-6 h | 2-12 h |
- | Ryzyko zaburzeń pamięci | Niskie | Wyższe (zwłaszcza długoterminowo) |
- | Bezpieczeństwo w uzależnieniach | Bezpieczna | Przeciwwskazana |
- | Wpływ na QT | Wydłuża (limit 100 mg/d) | Nie |
Hydroksyzyna jest dobrą opcją "pomostową" - gdy lekarz wprowadza długoterminową terapię (SSRI/SNRI na lęk), a pacjent potrzebuje natychmiastowej ulgi w pierwszych 2-4 tygodniach, zanim antydepresant zacznie działać (efekt SSRI po 4-6 tygodniach).
Czego Hydroxyzinum nie leczy: - Przewlekła bezsenność > 14 dni - w tej sytuacji terapia CBT-I + ewentualnie melatonina; długotrwałe stosowanie hydroksyzyny nie ma silnych dowodów skuteczności - Depresja - wybierz SSRI/SNRI - Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne (OCD) - SSRI w wysokiej dawce - Psychoza - leki przeciwpsychotyczne - Świąd alergiczny - antyhistaminik II gen. (cetyryzyna, loratadyna) działa dłużej, mniej sedacji za dnia
Jak zamówić Hydroxyzinum online: konsultacja na ereceptaonline24.pl/uslugi/e-recepta-psychiatryczna kosztuje 250 zł (psychiatryczna) lub 59 zł (zwykła e-recepta - gdy lek był już wcześniej przepisany). Wypełnij krótki formularz (objawy, historia, leki), a w 1-2 godziny otrzymasz e-receptę na 25 mg × 30 tabletek (standardowe opakowanie wystarczające na 4 tygodnie).
Dawkowanie Hydroxyzinum - sen, lęk, świąd, dzieci
Maksymalna dawka dobowa po ostrzeżeniu EMA 2015 (ryzyko wydłużenia QT i torsades de pointes):
- Dorośli: 100 mg/dobę maksymalnie
- Osoby starsze (> 65 lat): 50 mg/dobę (preferuj 25 mg 1-2×/d)
- Dzieci < 40 kg: 2 mg/kg/dobę maksymalnie
- Dzieci ≥ 40 kg: 2 mg/kg/dobę maksymalnie (do 50 mg jednorazowo)
Dawkowanie wg wskazania:
- 1) Bezsenność krótkotrwała*:
- Dorośli: 25-50 mg 30 min przed snem (czasem 100 mg w opornych przypadkach, max)
- Seniorzy: 12,5-25 mg wieczorem
- Czas leczenia: maksymalnie 14 dni, potem ocena czy potrzebna kontynuacja
- Pacjenci z BMI > 30 lub silnym świądem wieczornym: 50 mg
2) Lęk u dorosłych: - 50 mg/dobę w 2-3 dawkach (rano 12,5-25 mg, w południe 12,5-25 mg, wieczorem 25 mg) - W silnym lęku ostrym: 25-50 mg doraźnie, można powtórzyć po 4-6 h (nie więcej niż 100 mg/24 h) - W zaburzeniach lękowych przewlekłych - preferuj SSRI/SNRI; hydroksyzyna jako "most" w pierwszych 4 tygodniach
3) Świąd przewlekły (AZS, pokrzywka, mocznica): - Dorośli: 25 mg 3-4×/dobę (z głównym akcentem wieczornym, gdy świąd nasila się w łóżku) - Dzieci > 6 lat: 1-2 mg/kg/dobę w 3-4 dawkach - Można łączyć z antyhistaminikami II gen. (cetyryzyna) - hydroksyzyna na wieczór, cetyryzyna na dzień
- 4) Premedykacja przed znieczuleniem*:
- Dorośli: 50-100 mg p.o. 1-2 h przed zabiegiem
- Dzieci > 12 mies.: 1-2 mg/kg p.o. 1-2 h przed zabiegiem
Postaci leku:
| Postać | Dawka | Zastosowanie | |---|---|---| | Tabletki 10 mg | 1-5 tabl. (max 10) | Łatwiejsze tytrowanie u starszych | | Tabletki 25 mg | 1-4 tabl. (max 4) | Standardowe leczenie u dorosłych | | Syrop 2 mg/ml (Atarax) | 6,25-12,5 mg/5 ml | Dzieci, osoby z trudnościami w połykaniu | | Wstrzyknięcia 100 mg/2 ml (i.m.) | Tylko szpital | Premedykacja, premedykacja przed zabiegami stomatologicznymi |
Zasady stosowania:
- Tabletki popijaj wodą; niezależnie od posiłku - pokarm nie wpływa znacząco na wchłanianie
- Początek działania 15-30 min (dla snu - przyjmij 30-60 min przed planowanym snem)
- Szczyt sedacji po 2 godzinach
- Czas działania 4-6 h (sen jest "płytki" w 2. Połowie nocy, niektórzy się budzą o 4-5 rano)
- Niedobór snu z porannym efektem "kaca" - częsty efekt uboczny; jeśli po 7-8 h nadal śpisz/koisz głowę → zmień na 12,5 mg lub do snu wybierz inny lek
- Tytrowanie - zacznij od najniższej dawki (10-25 mg), zwiększaj co 3-7 dni przy braku efektu
- nie odstawiaj nagle po > 4 tygodniach codziennego stosowania (ryzyko z odbicia bezsenności, mimo że hydroksyzyna nie uzależnia - to bardziej "psychiczne przyzwyczajenie"); zmniejszaj o 25% co 5-7 dni
- Pij dużo wody - hydroksyzyna ma działanie cholinolityczne, sucho w ustach + skłonność do zaparć
U pacjentów z niewydolnością nerek (klirens < 50 ml/min): redukcja dawki o 33-50%. W ciężkiej niewydolności wątroby: redukcja o 50% lub unikaj.
U seniorów > 65 lat - szczególna ostrożność z powodu: - Wyższe ryzyko upadków (sedacja + niedociśnienie ortostatyczne + cholinolityk) - Wpływ na funkcje poznawcze (delirium) - szczególnie u pacjentów z otępieniem - Większe ryzyko zatrzymania moczu (przerost prostaty) - Wydłużenie QT - sprawdź EKG przed wprowadzeniem - AGS Beers Criteria 2023: hydroksyzyna na liście leków potencjalnie nieodpowiednich u seniorów - używaj tylko jeśli korzyść > ryzyko, najniższa dawka, krótko
Skutki uboczne, alkohol, ciąża, QT, alternatywy
Najczęstsze działania niepożądane (> 1%):
- Senność dzienna (5-25%) - szczególnie pierwsze 3-7 dni, później ustępuje u części pacjentów (tachyfilaksja)
- Sucho w ustach (1-10%) - efekt cholinolityczny; pij wodę, ssij cukierki bez cukru
- Bóle głowy
- Zawroty głowy, niedociśnienie ortostatyczne - wstawaj powoli z łóżka
- Zmęczenie, "kac" poranny - gdy dawka zbyt wysoka lub spożyto alkohol
- Zaparcia (cholinolityk)
- Zaburzenia akomodacji (rozmycie obrazu) - szczególnie u osób noszących okulary
Rzadkie, ale poważne:
- *Wydłużenie QT i torsades de pointes*** (ostrzeżenie EMA 2015) - wzrost QTc o 6-10 ms przy dawce 100 mg
- Reakcje hipersensytywności: pokrzywka, obrzęk Quinckego, anafilaksja
- Drgawki - rzadko, głównie w przedawkowaniu
- Zatrzymanie moczu - przerost prostaty
- Zwiększenie ciśnienia śródgałkowego - jaskra wąskiego kąta
- AGEP (ostra uogólniona osutka krostkowa) - rzadka reakcja skórna, EMA aktualizacja 2024
Czynniki ryzyka wydłużenia QT - unikaj hydroksyzyny lub stosuj ostrożnie:
- Wrodzony zespół długiego QT (LQTS)
- Hipokalemia, hipomagnezemia (np. po leczeniu diuretykiem)
- Bradykardia
- Zawał serca, niewydolność serca
- Współistniejące leki wydłużające QT: amiodaron, sotalol, klacid (klarytromycyna), cipronex, ondansetron, metadon, citalopram > 40 mg, escitalopram > 20 mg, kwetiapina
- Wiek > 65 lat
- Płeć żeńska (kobiety mają fizjologicznie dłuższy QT)
Sprawdź EKG przed wprowadzeniem u pacjenta z czynnikami ryzyka. QTc < 500 ms - bezpieczne.
Hydroxyzinum a alkohol: - nie łącz - alkohol nasila sedację, ryzyko niedociśnienia, depresji oddechowej (w wysokich dawkach) - Ryzyko utraty kontroli nad pojazdem, upadków - Czas potrzebny do całkowitej eliminacji hydroksyzyny: T½ 14-25 h × 5 = 70-125 godzin. Po jednej dawce 25 mg wieczorem, bezpieczna abstynencja od alkoholu trwa 24-48 h - Jeśli przyjmujesz codziennie - abstynencja przez cały okres leczenia
Hydroxyzinum a inne leki - interakcje:
| Lek | Mechanizm | Co zrobić | |---|---|---| | Inne leki sedacyjne (benzodiazepiny, opiody, leki nasenne) | Sumowanie sedacji, ryzyko depresji oddechowej | Unikaj kombinacji; jeśli konieczne - redukuj dawkę | | Antydepresanty SSRI/SNRI | Wzrost serotoniny | Zazwyczaj bezpieczne, ale obserwuj objawy zespołu serotoninowego (tachykardia, drżenia, gorączka) | | Trójcykliczne antydepresanty (amitryptylina) | Sumowanie cholinolityków, sedacja | Ostrożnie | | Leki wydłużające QT (klarytromycyna, cyprofloksacyna, amiodaron, ondansetron) | Większe ryzyko torsades | Unikaj lub monitoruj EKG | | Inhibitory MAO | Sumowanie cholinolityczne, niedociśnienie | Unikaj | | Alkohol | Sedacja | nie łącz | | Anty-Parkinsonowskie (lewodopa, pramipeksol) | Hydroksyzyna może hamować skuteczność | Konsultacja neurologa | | Cymetydyna | Wzrost stężenia hydroksyzyny | Redukcja dawki | | Leki cholinolityczne (oksybutynina, biperydyn) | Sumowanie cholinolityków | Sucho w ustach, zaparcia, zatrzymanie moczu |
Hydroxyzinum a ciąża: - Kategoria C FDA - w I trymestrze unikaj (kilka raportów wad rozwojowych centralnego układu nerwowego po wysokich dawkach) - W II-III trymestrze - stosować tylko gdy korzyść > ryzyko (np. Silny niekontrolowany świąd) - Krótko przed porodem - może powodować objawy odstawienia u noworodka (drażliwość, drgawki) lub depresję CNS - Alternatywy w ciąży: cetyryzyna (kat. B), loratadyna (kat. B), melatonina (na sen - kat. Brak danych, ale dane obserwacyjne uspokajające)
- Hydroxyzinum a karmienie piersią*:
- Przenika do mleka - może powodować senność u niemowlęcia
- Krótkotrwałe stosowanie (1-3 dni) - zazwyczaj akceptowalne; obserwuj dziecko
- Długotrwałe - preferuj alternatywę (loratadyna, cetyryzyna)
Hydroxyzinum a prowadzenie pojazdów - sedacja wpływa na refleks, koncentrację, koordynację. Nie prowadź pojazdów ani nie obsługuj maszyn przez pierwsze 24-48 h leczenia ani po zwiększeniu dawki. Jeśli przyjmujesz 25 mg wieczorem na sen - sprawdź własną tolerancję rano przed jazdą (resztkowy efekt zwykle do 8-10 h po dawce wieczornej).
Alternatywy dla Hydroxyzinum:
| Wskazanie | Alternatywa | Zalety | |---|---|---| | Lęk doraźnie | Buspiron, propranolol (gdy lęk somatyczny) | Brak sedacji | | Lęk przewlekły | SSRI (sertralina, escitalopram), SNRI (wenlafaksyna) | Skuteczność długoterminowa | | Bezsenność krótkotrwała | hydroxyzyna na bezsenność, trazodon (Trittico) 25-100 mg, mirtazapina 7,5-15 mg, doksylamina (Donormyl OTC) | Trazodon mniej cholinolityczny; mirtazapina przy współistniejącej depresji | | Bezsenność przewlekła | CBT-I + melatonina; w opornych: agomelatyna | Brak ryzyka uzależnienia | | Świąd alergiczny | Cetyryzyna, loratadyna, bilastyna | Mniej sedacji, działanie 24 h | | Świąd mocznicowy | Gabapentyna, pregabalina | Skuteczna w opornych przypadkach |
Zgłaszanie działań niepożądanych - URPL (smz.ezdrowie.gov.pl) lub bezpośrednio do producenta.