Leki nasenne - OTC vs na receptę 2026

Hierarchia leków na sen 2026

Wytyczne AASM 2017, NICE 2022, PTSnD 2024:

I rzut leczenia bezsenności przewlekłej: CBT-I (terapia poznawczo-behawioralna), nie leki.

Jeśli leki - kolejność od najbezpieczniejszych:

Stopień 1: Leki OTC łagodne (brak ryzyka uzależnienia):

• Melatonina 0,3-3 mg.
• Wyciągi roślinne: melisa, valerian, lawenda, passiflora.
• L-tryptofan (prekursor serotoniny → melatoniny).
• Magnez (uspokajający, wspomaga sen).

Stopień 2: Leki OTC silniejsze:

• Doksylamina (Pramolan, Polopiryna Sen, Wick MediNait) - antyhistaminowa I generacji.
• Difenhydramina (ZzzQuil - głównie w USA).
• Apap Nox, Coldrex Nox - paracetamol + doksylamina.

Stopień 3: Na receptę BEZ uzależnienia (pierwsza linia farmakologiczna):

• Hydroksyzyna (Atarax, Hydroxyzinum) 25-50 mg.
• Trazodon (Trittico CR) 25-100 mg.
• Mirtazapina 7,5-15 mg.
• Circadin (melatonina 2 mg PR) - refundowany u > 55 r.ż.

Stopień 4: Na receptę z ryzykiem uzależnienia (Z-leki) - TYLKO krótko, < 4 tygodnie:

• Zolpidem (Stilnox, Sanval, Hypnogen, Stilnoct).
• Zopiklon (Imovane, Sanval).
• Eszopiklon (Lunesta - w PL niedostępny).

Stopień 5: Benzodiazepiny - ostatecznie, krótko:

• Lorazepam (Lorafen), estazolam (Estazolam), temazepam.
• Bardzo wysokie ryzyko uzależnienia (po 2-4 tygodniach).
• TYLKO w wyjątkowych sytuacjach.

Stopień 6: Off-label, specyficzne:

• Quetiapina (Bonogren) w niskiej dawce - antypsychotyk.
• Amitryptylina w niskiej dawce - antydepresant.
• Olanzapina, klozapina - w ciężkich opornych przypadkach.

Skuteczność porównawcza:

• | Lek | Skrócenie czasu zasynania | Sen głęboki | Uzależnienie | Senność rano |
• | --- | --- | --- | --- | --- |
• | Melatonina | ~12 min | Bez zmian | Brak | Minimalna |
• | Doksylamina | ~25 min | Bez zmian | Brak | Wyraźna |
• | Hydroksyzyna | ~20 min | Bez zmian | Brak | Umiarkowana |
• | Trazodon | ~15 min | Zwiększony | Brak | Umiarkowana |
• | Mirtazapina | ~20 min | Zwiększony | Brak | Wyraźna |
• | Zolpidem | ~20 min | Bez zmian | Wysokie | Minimalna |
• | Zopiklon | ~25 min | Bez zmian | Wysokie | Umiarkowana |
• | Benzodiazepiny | ~25 min | Bez zmian | Bardzo wysokie | Wyraźna |

Leki OTC - bez recepty

1. Melatonina:

• Hormon szyszynki - naturalnie wydzielany w ciemności.
• W aptece OTC w dawkach 1-5 mg (Melatonin, Melisan, Sleep Wellness, Apo-Mela).
• Optymalna dawka: 0,3-3 mg (wyższe są MNIEJ skuteczne - niefizjologiczne).
• Działa głównie w zaburzeniach rytmu dobowego (jet lag, praca zmianowa, > 55 r.ż.), słabiej w klasycznej bezsenności.
• Brak ryzyka uzależnienia.
• Cena: 10-30 zł/30 tabl.

Patrz szczegółowy artykuł: melatonina czy wystarczy.

2. Doksylamina (Pramolan 25 mg, Polopiryna Sen, Wick MediNait):

• Antyhistaminowy I generacji.
• Dawka: 25 mg na noc (30-60 min przed snem).
• Plus: szybki początek (30 min), tani.
• Minus: silna poranna senność, suchość w ustach, retencja moczu (u starszych), zaparcia.
• nie u dzieci < 6 r.ż., ciąży, jaskry z wąskim kątem.
• Cena: 5-15 zł/20 tabl.

3. Difenhydramina (Diphergan, Bayer Aspirin PM):

• Podobnie jak doksylamina - antyhistaminowy I generacji.
• W PL rzadziej spotykana w czystej postaci.
• 25-50 mg na noc.

4. Apap Nox / Coldrex Nox:

• Paracetamol 500 mg + doksylamina 15-25 mg.
• Połączenie przeciwbólowe + nasenne.
• Dobre na przeziębienie z bezsennością.
• nie łączyć z innymi paracetamolem (przedawkowanie wątroby).

5. Wyciągi roślinne (preparaty zielarskie):

• Valerian (kozłek lekarski) - Persen Forte, Valerin, Hova. Dawka 400-1000 mg na noc.
• Melisa - Calmaben, Persen.
• Lawenda - Lasea (preparat na receptę w niskich dawkach OTC).
• Passiflora - wyciągi w kombinacjach.
• Chmiel (hop).
• Rumianek - łagodny, herbata wieczorem.

Skuteczność roślinnych: umiarkowana. Lepsze niż placebo, ale słabsze niż leki farmakologiczne.

6. L-tryptofan:

• Aminokwas, prekursor serotoniny → melatoniny.
• 500-1500 mg na noc na czczo.
• Suplement dietetyczny, OTC.

7. Magnez:

• 200-400 mg wieczorem (glicynian, cytrynian).
• Uspokajający, wspomaga sen u osób z niedoborem.

8. CBD (kannabidiol):

• 25-50 mg pod językiem 30-60 min przed snem.
• Coraz częściej stosowany.
• W PL OTC (oleje do 0,3% THC).
• Skuteczność umiarkowana, lepsza w bezsenności + lęku.

Leki na receptę I rzutu - bez uzależnienia

1. Hydroksyzyna (Atarax, Hydroxyzinum, Hydroxyzinum VP, Hydroxyzinum Espefa):

• Lek przeciwlękowy I generacji z silnym efektem sedacyjnym.
• Dawka: 25-50 mg na noc, max 100 mg.
• Działanie: 30-60 min, 6-8 h.
• Brak ryzyka uzależnienia.
• Plus: dobra na bezsenność + lęk jednocześnie.
• Skutki uboczne: poranna senność, suchość w ustach, zaparcia, retencja moczu (u starszych).
• Refundowana 30%.

Patrz szczegóły: hydroxyzyna na bezsenność.

2. Trazodon (Trittico CR, Trittico, Trazodonum):

• Antydepresant z silnym efektem sedacyjnym w niskich dawkach.
• Dawka na sen: 25-100 mg na noc (off-label, ale szeroko stosowane).
• Dawka antydepresyjna: 150-300 mg/dzień.
• Plus: najmniej senności porannej, brak uzależnienia, brak dysfunkcji seksualnych (jak SSRI).
• Plus: zwiększa sen głęboki (slow-wave sleep) - sen jakościowo lepszy.
• Minus: hipotonia ortostatyczna (zawroty po wstaniu), priapizm rzadko (mężczyźni).
• Refundowany 30%.

Najlepiej polecany off-label lek na sen w PL.

3. Mirtazapina (Remeron, Mirtor, Mirzaten):

• Antydepresant tetracykliczny.
• Dawka: 7,5-15 mg na noc (paradoksalnie - wyższe dawki są MNIEJ sedacyjne, bo aktywują noradrenalinę).
• Plus: bardzo sedacyjna, dobra przy depresji + bezsenności + niedowadze.
• Minus: zwiększa apetyt i masę ciała (3-5 kg w 6 mies.).
• Refundowana 30%.

4. Circadin (melatonina 2 mg PR - slow release):

• Forma melatoniny o przedłużonym uwalnianiu.
• Dawka: 2 mg na 1-2 h przed snem.
• Refundowany 30% u > 55 r.ż. z bezsennością pierwotną.
• Skuteczność umiarkowana (~9 min szybsze zasynanie), ale bezpieczeństwo doskonałe.
• Bez uzależnienia.

5. Slenyto (melatonina 1, 5 mg PR pediatryczna):

• Dla dzieci ze spektrum autyzmu, ADHD, niepełnosprawnością intelektualną.
• Wymaga specjalistycznej kwalifikacji.

6. Pramolan (opipramol 50 mg):

• Lek przeciwlękowy z efektem sedacyjnym.
• Dawka: 50-150 mg na noc.
• Plus: dobry w bezsenności + lęku uogólnionym, nie uzależnia.
• W PL na receptę.

Inne antydepresanty z efektem sedacyjnym (off-label):

• Amitryptylina w niskiej dawce (10-25 mg) - TCA, w bezsenności + ból przewlekły + lęk.
• Doksepina (Silenor) 3-6 mg - w PL niedostępna jako lek na sen.
• Agomelatyna (Valdoxan) 25-50 mg - antydepresant melatoninergiczny.

Leki na receptę z uzależnieniem - Z-leki i benzodiazepiny

WAŻNE: te leki są PRZEPISYWANE TYLKO KRÓTKOTERMINOWO (< 4 tygodnie). Po 2-4 tygodniach pojawia się tolerancja i ryzyko uzależnienia.

Z-leki (Z-drugs):

1. Zolpidem (Stilnox, Sanval, Hypnogen, Stilnoct, Nasen):

• Działa na receptor GABA-A (jak benzodiazepiny, ale selektywnie podjednostka α1).
• Dawka: 10 mg na noc (5 mg u > 65 r.ż., u kobiet).
• Plus: szybki początek (15 min), krótki półtrwania (2-3 h) = brak senności rano.
• Minus: wysokie ryzyko uzależnienia po > 4 tygodniach.
• Minus: parasomnie (lunatykowanie, jedzenie we śnie, sex we śnie, prowadzenie auta) - dobrze udokumentowane.
• Minus: amnezja antegradowa (nie pamiętasz, co robiłeś w nocy).
• Substancja kontrolowana w PL - wymaga osobistego badania, niewystawialna online.

2. Zopiklon (Imovane, Sanval):

• Dawka: 7,5 mg na noc (3,75 mg u > 65 r.ż.).
• Plus: dłuższy czas działania niż zolpidem (5-6 h), lepsza w bezsenności z budzeniem.
• Minus: gorzki smak w ustach rano (charakterystyczny).
• Minus: ryzyko uzależnienia + parasomnie.
• Substancja kontrolowana.

3. Eszopiklon (Lunesta) - w PL niedostępne.

Benzodiazepiny:

4. Lorazepam (Lorafen):

• Dawka: 0,5-2 mg na noc.
• Działanie: 6-8 h.

5. Estazolam:

- Dawka: 1-2 mg na noc.

6. Temazepam (Signopam):

• Dawka: 10-20 mg na noc.
• Plus: krótszy czas niż diazepam.

7. Diazepam (Relanium):

• Dawka: 2,5-10 mg na noc.
• Plus: tani, długi czas działania.
• Minus: najdłuższy okres półtrwania (40-100 godzin) → akumulacja, długi półtrwania.

Ryzyka benzodiazepin:

• Bardzo wysokie ryzyko uzależnienia - po 2-4 tygodniach pojawia się tolerancja.
• Objawy odstawienia - drgawki, halucynacje, lęk paniczny, czasem śmiertelne.
• Tolerancja: po miesiącach pacjent potrzebuje wyższych dawek dla tego samego efektu.
• Depresja oddechu w przedawkowaniu (zwłaszcza z opioidami, alkoholem).
• Demencja - długotrwałe stosowanie zwiększa ryzyko otępienia u starszych.

Zasady przy Z-lekach i benzodiazepinach:

• Maks. 2-4 tygodnie (Z-leki), maks. 2 tygodnie (benzodiazepiny).
• Najniższa skuteczna dawka.
• Odstawienie powolne (10-25% co 1-2 tygodnie).
• Nie łączyć z alkoholem, opioidami.
• nie prowadzić auta następnego dnia (zwłaszcza po długodziałających).
• U > 65 r.ż. - ostrożność, redukcja dawki o 50%.

Co robić, gdy uzależnienie:

• Odstawienie powolne pod nadzorem lekarza (psychiatra).
• Konwersja na diazepam (długi T1/2) → stopniowe zmniejszanie.
• W trudnych przypadkach: detoksykacja w szpitalu.

Specjalne sytuacje - ciąża, dzieci, starsi

Bezsenność w ciąży:

Bezpieczne (kategoria B):

• Melatonina - z ostrożnością, ograniczone dane, ale prawdopodobnie bezpieczna.
• Doksylamina - kategoria A (najbezpieczniejsza), nawet ChPL dla nudności w ciąży (Diclectin).
• Difenhydramina - kategoria B.

Z ostrożnością:

• Hydroksyzyna - kategoria C.
• Trazodon - kategoria C.

Przeciwwskazane:

• Z-leki (Stilnox, Imovane) - ryzyko niskiej masy urodzeniowej, deformacji.
• Benzodiazepiny - w I trymestrze ryzyko wad, w III trymestrze ryzyko zespołu odstawienia u noworodka.

Lepiej: CBT-I, higiena snu, krótkie kursy doksylaminy.

Bezsenność u dzieci:

• nie używaj leków u zdrowych dzieci.
• Higiena snu, rutyna - podstawa.
• Melatonina od 6 m.ż. w specyficznych zaburzeniach (autyzm, ADHD).
• Hydroksyzyna od 1 r.ż. - krótkotrwale.

Bezsenność u starszych (> 65 r.ż.):

• Wysokie ryzyko upadków na lekach nasennych - większe niż korzyść.
• Z-leki, benzodiazepiny zwiększają ryzyko upadków, złamań biodra, demencji.
• Preferowane: Circadin 2 mg, trazodon w niskiej dawce, mirtazapina.
• Higiena snu kluczowa - terapia behawioralna pierwsza linia.

Bezsenność po COVID:

• Bardzo częste (30-40% pacjentów post-COVID).
• Leczenie standardowe + CBT-I + melatonina.
• Ustępuje w 3-12 miesięcy.

Bezsenność związana z menopauzą:

• HTZ (hormonalna terapia zastępcza) może pomóc, jeśli wskazana.
• Wenlafaksyna, paroksetyna (off-label na uderzenia gorąca + sen).

Recepta na leki nasenne online

Receptę na hydroksyzynę (Atarax, Hydroxyzinum), trazodon (Trittico CR), mirtazapinę, Circadin, Pramolan, doksylaminę wystawiamy przez teleporadę.

Lekarz wystawi receptę, jeśli:

• Bezsenność krótkotrwała lub kontynuacja leczenia.
• Stabilny przebieg bez czerwonych flag.
• Brak myśli samobójczych, ciężkiej depresji.
• Brak podejrzenia OSA, RLS.

Lekarz odeśle stacjonarnie:

• Bezsenność > 6 miesięcy oporna na leczenie → poradnia snu.
• Bezsenność z myślami samobójczymi → psychiatra pilnie.
• Podejrzenie OSA (chrapanie + dzienna senność + otyłość) → polisomnografia.
• Pierwsze rozpoznanie ciężkiej depresji.

Czego nie wystawimy online:

• Zolpidem (Stilnox), zopiklon (Imovane), Sanval - substancje kontrolowane.
• Benzodiazepiny (Lorafen, Estazolam, Temazepam, Relanium) - substancje kontrolowane.

Procedura:

1. Wypełnij formularz: czas trwania bezsenności, charakter (trudność z zasynaniem/utrzymaniem snu/wczesne budzenie), choroby przewlekłe, leki, alergie. 2. Płatność 59-99 zł. 3. Konsultacja z lekarzem. 4. E-recepta SMS-em w 15-60 min.

Standardowo wystawiamy:

• Hydroxyzinum 25 mg lub Atarax 25 mg - 1 tabletka na noc.
• Trittico CR 75 mg - 0,5-1 tabletka na noc.
• Pramolan 50 mg - 1 tabletka na noc.
• Circadin 2 mg - dla > 55 r.ż.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy lek na sen można brać codziennie?

Łagodne (melatonina, doksylamina, hydroksyzyna, trazodon) - TAK, długoterminowo. Z-leki, benzodiazepiny - NIE (max 2-4 tygodnie).

Co najlepsze na bezsenność OTC?

• Krótkotrwała: doksylamina (Pramolan).
• Zaburzenia rytmu dobowego: melatonina.
• Łagodna z lękiem: walerian + melisa.

Co najlepsze na receptę?

• Trittico CR (trazodon) - najczęściej polecany. Bez uzależnienia, bez senności rano.
• Hydroksyzyna - dla bezsenności + lęku.
• Mirtazapina - dla bezsenności + depresji + utraty masy.

Czy mogę pić alkohol z lekiem nasennym?

NIE. Alkohol + Z-lek/benzodiazepina = niebezpieczna depresja oddechu, nadmierna sedacja, ryzyko śmierci. Z lekami OTC - krytycznie ograniczać.

Czy Stilnox jest niebezpieczny?

Krótko (do 2-4 tygodni) - względnie bezpieczny. Długo - wysokie ryzyko uzależnienia, parasomnii (lunatykowanie, jedzenie/seks/prowadzenie auta we śnie).

Co lepsze: Stilnox czy Imovane?

• Stilnox - krótszy T1/2 (2-3 h), dobra w trudnościach z zasynaniem.
• Imovane - dłuższy T1/2 (5-6 h), dobra w utrzymaniu snu.

Co jeśli zapomnę dawkę?

NIE bierz w środku nocy. Pomiń, idź spać, bierz następną w normalnym terminie.

Czy melatonina + Trittico można razem?

TAK, częsta kombinacja. Melatonina pomaga w zasynaniu, trazodon w utrzymaniu snu.

Czy mogę odstawić Stilnox sam?

NIE. Po > 2 tygodniach stosowania - odstawiaj powoli (10% co 1-2 tyg.) pod nadzorem lekarza.

Czy są naturalne sposoby?

TAK, działa najlepiej:

• CBT-I (terapia poznawczo-behawioralna bezsenności).
• Higiena snu (stała pora, ciemność, chłód, brak ekranów).
• Aktywność fizyczna.
• Brak kofeiny po 14:00.
• Mindfulness, joga, medytacja.
• Białe szum.

Czy lek na sen pomoże w jet lagu?

Melatonina 0,3-3 mg na 30 min przed planowanym snem w nowej strefie czasowej - udokumentowana skuteczność.

Czy lek na sen jest bezpieczny dla kierowców?

• Pramolan, Apap Nox, doksylamina: rano może być senność. Nie prowadź następnego dnia rano.
• Hydroksyzyna: umiarkowana senność rano.
• Trazodon w niskiej dawce: zwykle OK rano.
• Z-leki, benzodiazepiny: NIE prowadź następnego dnia.

Czy mogę używać CBD?

TAK, OTC. 25-50 mg pod językiem. Bezpieczne, łagodne działanie.

Czy te leki są dostępne za granicą?

W UE - większość. Stilnox, Imovane - globalnie dostępne, ale różne nazwy. Pamiętaj o ważnej recepcie transgranicznej.

Czy mam wziąć przed czy po jedzeniu?

• Melatonina - pora bez znaczenia.
• Doksylamina, hydroksyzyna - 30-60 min przed snem.
• Trazodon - z jedzeniem (poprawia wchłanianie, zmniejsza nudności).

Czy lek na sen wpływa na pamięć?

• Benzodiazepiny, Z-leki: TAK, długoterminowo. Pogorszenie pamięci, ryzyko demencji u starszych.
• Hydroksyzyna, trazodon, melatonina: minimalny wpływ.

Czy są nowe leki na sen?

• Daridorexant (Quviviq) - antagonista oreksyny, nowy mechanizm, w UE od 2022 r. Niska tolerancja, brak uzależnienia.
• Lemborexant, suvorexant - podobne, USA.
• W PL trudno dostępne, drogie.

Źródła i wytyczne

• American Academy of Sleep Medicine (AASM): Clinical Practice Guidelines 2017.
• NICE Guideline NG222: Insomnia 2022.
• Polskie Towarzystwo Badań nad Snem (PTSnD): Stanowisko 2024.
• ChPL: hydroksyzyna, trazodon, mirtazapina, doksylamina, zolpidem, zopiklon (URPL/EMA).
• Cochrane meta-analyses: insomnia treatments.