Antybiotyk dojelitowy

Xifaxan (ryfaksymina): na co jest, jak działa i jak stosować

Xifaxan to antybiotyk z ryfaksyminą, który działa miejscowo w jelicie. Występuje jako tabletki powlekane 200 mg i 400 mg oraz granulat 100 mg/5 ml, a wskazania zależą od postaci: zakażenia jelitowe, biegunka podróżnych, encefalopatia wątrobowa, objawowa niepowikłana choroba uchyłkowa jelita grubego i (tylko granulat) zespół jelita nadwrażliwego z biegunką. Xifaxan jest lekiem na receptę (Rp).

Xifaxan: najważniejsze informacje

Informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji z lekarzem ani ulotki dołączonej do opakowania.

Zobacz wszystkie: Leki na żołądek i jelita

Xifaxan: na co jest stosowany?

Xifaxan (ryfaksymina) jest antybiotykiem stosowanym w wybranych chorobach przewodu pokarmowego, a zakres wskazań zależy od postaci: tabletki 200 mg i granulat mają ich więcej, a tabletki 400 mg są wskazane wyłącznie w objawowej, niepowikłanej chorobie uchyłkowej jelita grubego.

Xifaxan 200 mg i granulat nie są wskazane w zakażeniach jelitowych ani w biegunce podróżnych, gdy biegunce towarzyszy gorączka lub krew w kale albo gdy nieuformowanych stolców jest 8 lub więcej na dobę. Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) wyjaśnia, że takie objawy zwykle oznaczają znaczne zajęcie błony śluzowej jelita przez inwazyjne patogeny jelitowe, a Xifaxan, który prawie się nie wchłania, nie był w takich przypadkach skuteczny. Także Xifaxan 400 mg nie powinien być stosowany przy biegunce z gorączką lub krwią w stolcu.

Czy Xifaxan to antybiotyk?

Tak. W ChPL Xifaxan należy do leków przeciwbakteryjnych dojelitowych (antybiotyków, kod ATC A07AA11), a ryfaksymina jest antybiotykiem z grupy ryfamycyn o działaniu bakteriobójczym.

Jak działa Xifaxan?

Ryfaksymina nieodwracalnie wiąże się z bakteryjną polimerazą RNA zależną od DNA i w ten sposób hamuje wytwarzanie bakteryjnego RNA i białek. Ponieważ prawie nie wchłania się do krwi, działa miejscowo w świetle jelita (w jego wnętrzu) i nie jest skuteczna w chorobach wywołanych przez bakterie, które przeniknęły przez błonę śluzową jelita do organizmu - nawet jeśli w badaniach laboratoryjnych (in vitro) były na nią wrażliwe.

Czy Xifaxan jest lekiem na żołądek?

ChPL nie wymienia chorób żołądka wśród wskazań Xifaxan - wskazania dotyczą jelit oraz encefalopatii wątrobowej (tabela wyżej). Helicobacter pylori pojawia się w ChPL wyłącznie na liście bakterii wrażliwych na ryfaksyminę w badaniach in vitro, nie jako wskazanie do leczenia. Jakie leki stosuje się w chorobach układu pokarmowego?

Xifaxan na uchyłki jelita

Xifaxan jest wskazany w objawowej, niepowikłanej chorobie uchyłkowej jelita grubego (uchyłki to drobne wypukłości ściany jelita) we wszystkich trzech postaciach, u dorosłych stosujących dietę bogatoresztkową. ChPL nie używa określenia „zapalenie uchyłków”, nie wymienia powikłanej choroby uchyłkowej i nie opisuje, na czym polega dieta bogatoresztkowa.

Dawka jest taka sama w każdej postaci: 400 mg co 12 godzin przez 7 dni, czyli 2 tabletki 200 mg, 1 tabletka 400 mg albo 20 ml zawiesiny z granulatu. Pojedynczy okres leczenia ryfaksyminą nie powinien być dłuższy niż 7 dni.

W razie potrzeby leczenie można powtarzać co miesiąc przez kolejne 11 miesięcy (w sumie maksymalnie 12 cykli po 7 dni każdy), a każde ponowne włączenie ryfaksyminy powinna poprzedzać 30-dniowa przerwa bez leku. Po zupełnym ustąpieniu objawów leczenie należy przerwać. Xifaxan 400 mg w tym wskazaniu nie jest zalecany osobom poniżej 18. roku życia.

Dawkowanie Xifaxan: jak stosować lek

Dawkowanie Xifaxan zależy od wskazania, postaci leku i wieku pacjenta. W chorobie uchyłkowej to 400 mg co 12 godzin przez 7 dni, pozostałe schematy zbiera tabela.

Jeżeli objawy biegunki wróciły po krótkim okresie remisji (ustąpienia objawów), leczenia nie należy ponownie rozpoczynać. Według ChPL u osób z niewydolnością nerek zmiana dawki nie jest zalecana, ale trzeba zachować ostrożność, a przy niewydolności wątroby i u osób starszych dawki nie trzeba zmieniać. Dla dzieci poniżej 12 lat (tabletki 200 mg i granulat) ChPL nie zaleca żadnego dawkowania, bo skuteczność i bezpieczeństwo ryfaksyminy nie zostały u nich ustalone.

Xifaxan przed czy po jedzeniu? Czy można brać na czczo?

Xifaxan można przyjmować z posiłkiem lub bez posiłku, także na czczo - wszystkie trzy postacie przyjmuje się doustnie, popijając szklanką wody. Przyjęcie leku w ciągu 30 minut po wysokotłuszczowym śniadaniu powodowało tylko klinicznie nieistotny wzrost wchłaniania.

Kiedy poprawa po Xifaxan?

ChPL nie podaje, po jakim czasie od rozpoczęcia leczenia następuje poprawa. Podaje natomiast, że jeśli objawy biegunki zakaźnej trwają dłużej niż 24-48 godzin albo choroba się nasila, Xifaxan należy odstawić i wdrożyć inne leczenie.

Dawki i postacie: Xifaxan 200 mg, 400 mg i granulat

Xifaxan występuje w trzech postaciach: jako tabletki powlekane 200 mg, tabletki powlekane 400 mg i granulat do sporządzania zawiesiny doustnej 100 mg/5 ml; wszystkie przyjmuje się doustnie.

Tabletka Xifaxan 200 mg jest różowa, okrągła i obustronnie wypukła, z wytłoczonym oznaczeniem AW po jednej stronie; tabletka Xifaxan 400 mg jest również różowa, okrągła i obustronnie wypukła. Żadna z postaci Xifaxan nie ma w Rejestrze Produktów Leczniczych mocy 550 mg - tabletki ryfaksyminy 550 mg są tam osobnym produktem o nazwie Tixteller (wymienionym niżej, w sekcji o zamiennikach).

Skutki uboczne Xifaxan

Najczęstsze działania niepożądane Xifaxan mają w ChPL częstość „często” (u 1 do 10 na 100 osób): to dolegliwości żołądkowo-jelitowe, gorączka, zawroty głowy i ból głowy. ChPL zaznacza, że zaburzenia żołądka i jelit mogą wynikać z samej leczonej choroby i w badaniach klinicznych występowały z taką samą częstością u osób przyjmujących placebo.

Tabela opiera się na ChPL Xifaxan 200 mg (w ChPL granulatu lista jest identyczna). ChPL Xifaxan 400 mg ma te same kategorie częstości z drobnymi różnicami, m.in. dodatkowo wymienia brak skuteczności leku i zmęczenie (niezbyt często) oraz plamicę (częstość nieznana).

Kiedy Xifaxan jest przeciwwskazany?

Xifaxan jest przeciwwskazany przy nadwrażliwości na ryfaksyminę, inne ryfamycyny lub którykolwiek składnik leku (reakcje nadwrażliwości obejmują złuszczające zapalenie skóry, obrzęk naczynioruchowy i anafilaksję) oraz przy niedrożności jelit, nawet częściowej. Tabletki 200 mg i granulat są dodatkowo przeciwwskazane przy ciężkich wrzodziejących uszkodzeniach jelit, a tabletki 400 mg - przy ciężkim wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego.

Na co uważać podczas leczenia Xifaxan?

ChPL ostrzega przed ciężkimi reakcjami skórnymi i biegunką związaną z Clostridium difficile (CDAD). Zespół Stevensa-Johnsona i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, zgłaszane z nieznaną częstością, mogą zagrażać życiu lub prowadzić do śmierci; większość przypadków dotyczyła osób z chorobami wątroby (np. marskością lub zapaleniem wątroby). Przy objawach reakcji skórnej Xifaxan należy niezwłocznie odstawić, a po ciężkiej reakcji skórnej leczenia ryfaksyminą u tej osoby nigdy nie należy powtarzać. CDAD zgłaszano przy niemal wszystkich lekach przeciwbakteryjnych, także przy ryfaksyminie; nie można wykluczyć związku leczenia z CDAD i rzekomobłoniastym zapaleniem okrężnicy.

Czy Xifaxan można stosować w ciąży i podczas karmienia piersią?

Dla ostrożności ChPL nie zaleca stosowania ryfaksyminy w ciąży: nie ma danych o jej stosowaniu u kobiet w ciąży albo są one ograniczone, a w badaniach na zwierzętach obserwowano przejściowy wpływ na kostnienie i zaburzenia układu kostnego u płodów (znaczenie dla ludzi jest nieznane). Nie wiadomo, czy ryfaksymina przenika do mleka kobiecego, więc przy karmieniu piersią trzeba zdecydować o przerwaniu karmienia albo leczenia.

Czy Xifaxan wchodzi w interakcje z innymi lekami?

ChPL wymienia kilka interakcji i środków ostrożności:

• warfaryna: obserwowano zarówno obniżenie, jak i podwyższenie wskaźnika INR (miary krzepliwości krwi), czasem z krwawieniem; gdy oba leki są konieczne, INR trzeba starannie kontrolować przy rozpoczęciu i po zakończeniu leczenia ryfaksyminą,
• inhibitory glikoproteiny P, np. cyklosporyna: należy zachować ostrożność,
• węgiel aktywny: ryfaksyminę należy przyjąć co najmniej 2 godziny po nim,
• inny antybiotyk z grupy ryfamycyn przy ogólnoustrojowym zakażeniu bakteryjnym: brak doświadczenia w jednoczesnym stosowaniu,
• leki rozkładane przez enzym CYP3A4 (np. warfaryna, leki przeciwpadaczkowe i przeciwarytmiczne): przy zaburzeniach czynności wątroby nie można wykluczyć, że ryfaksymina obniży ich stężenie we krwi; ChPL tabletek 200 mg i granulatu wymienia tu też doustne środki antykoncepcyjne,
• doustne środki antykoncepcyjne: według ChPL Xifaxan 400 mg ich skuteczność może być niższa w czasie leczenia (wpływ ryfaksyminy na mikrobiotę jelitową, czyli bakterie jelitowe), choć takie interakcje nie były często zgłaszane; zalecana jest dodatkowa antykoncepcja, szczególnie przy tabletkach z estrogenami poniżej 50 µg.

Czego można się spodziewać podczas leczenia Xifaxan?

Xifaxan działa miejscowo w jelicie i prawie się nie wchłania (poniżej 1%); do najczęstszych działań niepożądanych należą dolegliwości żołądkowo-jelitowe, a mocz może przyjąć czerwonawy odcień. ChPL nie zawiera opinii pacjentów ani informacji o czasie do poprawy, a ta strona opisuje leczenie wyłącznie według ChPL.

Stężenia ryfaksyminy we krwi są znikome, a prawie cała dawka jest wydalana z kałem (96,9%; ryfaksymina wykrywana w kale jest niezmieniona), w moczu zaś wykrywa się nie więcej niż 0,4% dawki. Ryfaksymina, jak inne pochodne ryfamycyny, może spowodować czerwonawe zabarwienie moczu, o czym ChPL zaleca informować pacjenta. W badaniach klinicznych zgłaszano też zawroty głowy i senność, ale ryfaksymina ma nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Xifaxan a alkohol

ChPL Xifaxan nie opisuje wpływu alkoholu ani picia alkoholu podczas leczenia. W trzech ChPL słowo „alkohol” pojawia się tylko w nazwie składnika otoczki tabletek 400 mg („alkohol poliwinylowy”), a nie jako informacja o piciu alkoholu. W razie wątpliwości można zapytać lekarza lub farmaceutę.

Xifaxan na SIBO

ChPL Xifaxan nie wymienia SIBO (zespołu rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego) wśród wskazań żadnej z trzech postaci i nie podaje dla niego dawkowania, dlatego na tej stronie nie podajemy żadnej dawki „na SIBO”.

ChPL ostrzega przy tym, że przy niemal wszystkich lekach przeciwbakteryjnych, w tym ryfaksyminie, zgłaszano biegunkę związaną z Clostridium difficile, a w większości opisanych wskazań ogranicza czas leczenia (np. biegunka podróżnych: do 3 dni, pojedynczy okres leczenia w chorobie uchyłkowej: do 7 dni). O leczeniu SIBO decyduje lekarz.

Czy Xifaxan jest na receptę? Jak uzyskać receptę

Tak. W Rejestrze Produktów Leczniczych każdy z trzech produktów Xifaxan - tabletki 200 mg, tabletki 400 mg i granulat - ma kategorię dostępności Rp, czyli jest lekiem wydawanym wyłącznie na receptę. Xifaxan nie jest dostępny bez recepty w żadnej z tych postaci.

Receptę wystawia lekarz po konsultacji - w gabinecie albo zdalnie, także w naszym serwisie. To lekarz ocenia wskazania, dawkowanie i ewentualne przeciwwskazania i decyduje, czy receptę wystawić; wystawiona e-recepta ma kod, który realizuje się w aptece.

Cena Xifaxan i refundacja

Xifaxan nie jest lekiem refundowanym: nie ma go w wykazie leków refundowanych (załącznik A1 obwieszczenia Ministra Zdrowia) obowiązującym od 1 października 2026. Dotyczy to wszystkich trzech postaci (tabletek 200 mg i 400 mg oraz granulatu), także opakowania 28 tabletek Xifaxan 200 mg. Pacjent płaci więc pełną cenę, która może się różnić między aptekami; kwot na tej stronie nie podajemy.

Zamienniki Xifaxan: leki z ryfaksyminą

Poza produktami Xifaxan (i importem równoległym) w Rejestrze Produktów Leczniczych jest jeszcze jeden lek z ryfaksyminą: Tixteller, tabletki powlekane 550 mg, wydawany na receptę (Rp), tego samego podmiotu odpowiedzialnego (Alfasigma S.p.A.). Ma inną moc niż tabletki Xifaxan (200 mg i 400 mg), więc nie jest zamiennikiem tej samej mocy; jego wskazań nie opisujemy, bo ta strona nie opiera się na jego ChPL. O zmianie leku decyduje lekarz lub farmaceuta.

W rejestrze są też pozwolenia na import równoległy Xifaxan - to ten sam lek sprowadzany do Polski innym kanałem, a nie zamiennik.

Skład i ulotka Xifaxan

Substancją czynną Xifaxan jest ryfaksymina (200 mg lub 400 mg w tabletce, 100 mg w 5 ml gotowej zawiesiny), a pełny skład i opis leku podaje ChPL każdej z trzech postaci, dostępna w Rejestrze Produktów Leczniczych. Na tej stronie opieramy się na ChPL, a nie na ulotce dla pacjenta.

Wykazy substancji pomocniczych tabletek 200 mg i 400 mg nie zawierają laktozy; znajdują się w nich m.in. glicerolu distearynian, krzemionka koloidalna, talk, dwutlenek tytanu i czerwony tlenek żelaza (w tabletkach 400 mg także alkohol poliwinylowy i makrogol 4000). Oba produkty zawierają mniej niż 23 mg sodu w 2 tabletkach 200 mg albo w 1 tabletce 400 mg, więc uznaje się je za „wolne od sodu”.

Granulat zawiera m.in. celulozę mikrokrystaliczną, pektynę, kaolin, sacharynian sodu, benzoesan sodu (12 mg w 20 ml), sacharozę i aromat czarnej wiśni oraz mniej niż 23 mg sodu na 20 ml zawiesiny. Sacharozy jest około 5,8 g w 20 ml, co trzeba uwzględnić u osób z cukrzycą; osoby z nietolerancją niektórych cukrów powinny przed przyjęciem granulatu skontaktować się z lekarzem, a osoby z rzadką dziedziczną nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy nie powinny go przyjmować.

Zawiesinę przygotowuje się, dodając wodę zdatną do picia do strzałki na butelce, silnie wstrząsając i ponownie uzupełniając wodą do strzałki; do butelki dołączona jest wyskalowana miarka. Gotowa zawiesina (100 mg ryfaksyminy w 5 ml) zachowuje trwałość przez 7 dni w temperaturze do 25°C, a przed każdym podaniem trzeba ją silnie wstrząsnąć. Tabletki 200 mg mają okres ważności 3 lata i nie wymagają specjalnych warunków przechowywania.

Xifaxan: najczęściej zadawane pytania

Powiązane artykuły

• Leki na bolące jelita - jaki lek wybrać i kiedy potrzebna recepta
• Leki na bulgotanie w brzuchu - co pomaga i jak uzyskać receptę
• Leki na chore jelita - jaki lek wybrać i kiedy potrzebna recepta
• Leki na stan zapalny jelit - jaki lek wybrać i kiedy potrzebna recepta

Powiązane leki

• Loperamid
• Metronidazol
• Nolpaza

Źródła

• Charakterystyka Produktu Leczniczego Xifaxan 200 mg - Rejestr Produktów Leczniczych (URPL)
• Charakterystyka Produktu Leczniczego Xifaxan 400 mg - Rejestr Produktów Leczniczych (URPL)
• Charakterystyka Produktu Leczniczego Xifaxan 100 mg/5 ml, granulat - Rejestr Produktów Leczniczych (URPL)
• Obwieszczenie Ministra Zdrowia z 16 września 2026 r. w sprawie wykazu refundowanych leków na 1 października 2026 r. - Ministerstwo Zdrowia (gov.pl)
• Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) i ulotka - Rejestr Produktów Leczniczych, URPL
• Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych - organ dopuszczający lek do obrotu - urpl.gov.pl
• Jak działa e-recepta i jak ją zrealizować - pacjent.gov.pl