Kto płaci za zwolnienie lekarskie - ZUS czy pracodawca

Krótka odpowiedź: pracodawca przez pierwsze 33 (lub 14) dni, potem ZUS

Jeśli jesteś pracownikiem zatrudnionym na umowę o pracę, za czas zwolnienia lekarskiego płaci najpierw Twój pracodawca, a dopiero po wyczerpaniu ustawowego limitu - Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS).

Granica jest jasno określona w Kodeksie pracy (art. 92):

• Pracownik do 50. roku życia - pracodawca wypłaca wynagrodzenie chorobowe za pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w danym roku kalendarzowym. Od 34. dnia płaci ZUS w formie zasiłku chorobowego.
• Pracownik, który ukończył 50 lat - pracodawca płaci tylko za pierwsze 14 dni w roku, a od 15. dnia wypłaca zasiłek ZUS. Krótszy limit obowiązuje od roku kalendarzowego następującego po roku, w którym pracownik ukończył 50 lat.

• | Wiek pracownika | Płaci pracodawca | Płaci ZUS |
• |---|---|---|
• | Do 50 lat | dni 1-33 w roku | od 34. dnia |
• | Powyżej 50 lat | dni 1-14 w roku | od 15. dnia |

Ważne: limit 33 lub 14 dni liczy się łącznie w całym roku kalendarzowym, niezależnie od tego, czy chorowałeś raz przez miesiąc, czy pięć razy po kilka dni. Po przekroczeniu tej granicy kolejne zwolnienia w tym samym roku finansuje już wyłącznie ZUS. Limit resetuje się 1 stycznia każdego roku.

To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie: w obu przypadkach pieniądze zwykle trafiają do Ciebie tą samą drogą - przez listę płac pracodawcy - ale formalnie i podatkowo to dwa różne świadczenia, o czym piszemy niżej.

Wynagrodzenie chorobowe a zasiłek chorobowy - dwa różne świadczenia

Wielu pacjentów myli te pojęcia, bo na koncie widać po prostu „przelew za chorobę”. W rzeczywistości w trakcie jednego zwolnienia możesz pobierać dwa różne świadczenia, które tylko z pozoru są takie same.

• Wynagrodzenie chorobowe* (art. 92 Kodeksu pracy):
• finansowane ze środków pracodawcy,
• wypłacane za pierwsze 33 dni (lub 14 dni po 50. roku życia) w roku,
• to nadal element wynagrodzenia za pracę, więc podlega standardowym zasadom rozliczeń pracodawcy.

• Zasiłek chorobowy* (ustawa zasiłkowa z 25 czerwca 1999 r.):
• finansowany ze środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS),
• wypłacany od 34. dnia (lub 15. dnia) choroby w roku,
• formalnie świadczenie z ubezpieczenia chorobowego, nie wynagrodzenie.

W praktyce, jeśli pracodawca zatrudnia powyżej 20 osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego, to on jest płatnikiem zasiłku - czyli oblicza i wypłaca Ci zasiłek ZUS, a następnie rozlicza go ze składkami. Wtedy nawet „część ZUS-owską” dostajesz przelewem od pracodawcy. Jeśli firma zatrudnia mniej niż 20 osób, zasiłek wypłaca bezpośrednio ZUS na Twoje konto.

Dla pacjenta wniosek jest prosty: niezależnie od tego, kto technicznie przelewa pieniądze, wysokość świadczenia liczona jest tak samo - od średniej Twojej podstawy z ostatnich 12 miesięcy. Różni się tylko źródło finansowania.

Ile wynosi świadczenie: 80%, 100% czy 70%

Kwota, którą dostaniesz na zwolnieniu, zależy od powodu niezdolności do pracy. Podstawowa stawka to 80% podstawy wymiaru, ale w wybranych sytuacjach prawo przewiduje 100% lub obniżenie do 70%.

| Stawka | Kiedy obowiązuje | |---|---| | 80% | standardowa choroba (większość zwolnień L4) | | 100% | niezdolność w okresie ciąży; wypadek w drodze do/z pracy; wypadek przy pracy lub choroba zawodowa; badania kandydata na dawcę komórek/tkanek/narządów oraz zabieg ich pobrania | | 70% | pobyt w szpitalu - dla zasiłku z ZUS (uwaga na wyjątki poniżej) |

Pobyt w szpitalu - niuans, który warto znać: - W okresie, gdy płaci pracodawca (wynagrodzenie chorobowe), za czas pobytu w szpitalu nadal przysługuje 80% podstawy. - W okresie zasiłku z ZUS pobyt w szpitalu obniża świadczenie do 70%, ale dla osób, które ukończyły 65 lat, w okresie pobytu w szpitalu zasiłek wynosi 80%. - Stawka 100% (np. ciąża, wypadek przy pracy) „wygrywa” - szpital jej nie obniża.

Co to jest podstawa wymiaru? To zwykle przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za ostatnie 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, pomniejszone o składki społeczne finansowane przez pracownika (ok. 13,71%). Od tej kwoty liczy się 80%, 100% lub 70%. Dlatego „80% pensji” to potocznie mniej, niż wynika z prostego mnożenia kwoty brutto - liczy się podstawa po odliczeniu składek.

Okres wyczekiwania - kiedy w ogóle nabywasz prawo do świadczenia

Samo zatrudnienie nie zawsze oznacza, że od pierwszego dnia masz prawo do płatnego zwolnienia. Obowiązuje tzw. okres wyczekiwania - czas opłacania składek na ubezpieczenie chorobowe, po którym nabywasz prawo do świadczeń.

• Ubezpieczenie obowiązkowe (umowa o pracę) - prawo do świadczenia chorobowego nabywasz po 30 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego.
• Ubezpieczenie dobrowolne (np. umowa zlecenie, działalność gospodarcza) - po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego.

Do okresu wyczekiwania zalicza się też poprzednie okresy ubezpieczenia, jeśli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni (lub była spowodowana np. urlopem wychowawczym, bezpłatnym, służbą wojskową).

Bez okresu wyczekiwania - od pierwszego dnia - prawo do świadczenia mają m.in.: - absolwenci szkół i uczelni, jeśli przystąpili do ubezpieczenia w ciągu 90 dni od ukończenia nauki, - osoby, których niezdolność powstała wskutek wypadku w drodze do/z pracy, - pracownicy z co najmniej 10-letnim wcześniejszym okresem obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego, - posłowie i senatorowie, którzy przystąpili do ubezpieczenia w ciągu 90 dni od zakończenia kadencji.

Dla pacjenta praktyczny wniosek: jeśli dopiero co zacząłeś pierwszą pracę i zachorujesz w pierwszych tygodniach, możesz nie mieć jeszcze prawa do wynagrodzenia chorobowego. Warto sprawdzić swoją sytuację, zanim założysz, że za zwolnienie automatycznie ktoś zapłaci.

Okres zasiłkowy: 182 dni (lub 270 dni) - jak długo płacą

Świadczenie za chorobę nie jest bezterminowe. Łączny czas, przez który możesz pobierać wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy, ogranicza tzw. okres zasiłkowy:

• 182 dni - w większości przypadków,
• 270 dni - jeśli niezdolność do pracy jest spowodowana gruźlicą albo przypada na okres ciąży.

Do okresu zasiłkowego wlicza się także te pierwsze 33 (lub 14) dni finansowane przez pracodawcę - to jeden wspólny licznik, a nie dwa oddzielne.

Jak liczy się ciągłość: do jednego okresu zasiłkowego zlicza się okresy nieprzerwanej niezdolności do pracy, a także kolejne zwolnienia, jeśli przerwy między nimi nie przekroczyły 60 dni i dotyczą tej samej choroby. Po przerwie dłuższej niż 60 dni (lub przy zupełnie innej chorobie po przerwie) licznik zwykle rusza od nowa.

Co po wyczerpaniu 182/270 dni? Jeśli nadal jesteś niezdolny do pracy, ale rokujesz odzyskanie zdrowia, możesz ubiegać się o świadczenie rehabilitacyjne - przyznawane przez ZUS na okres do 12 miesięcy, w wysokości 90% podstawy przez pierwsze 3 miesiące i 75% w pozostałym czasie (100% w czasie ciąży). To już osobne świadczenie z ZUS, wymagające orzeczenia lekarza orzecznika.

Umowa zlecenie i działalność gospodarcza - kto płaci wtedy

Zasada „pracodawca, potem ZUS” dotyczy umowy o pracę. Przy innych formach zatrudnienia sytuacja wygląda inaczej, bo nie ma „pierwszych 33 dni od pracodawcy”.

Umowa zlecenie: - Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne - płacisz je tylko, jeśli złożysz odpowiednią deklarację u zleceniodawcy. - Jeśli opłacasz składkę chorobową i minął 90-dniowy okres wyczekiwania, za czas choroby dostajesz zasiłek chorobowy z ZUS od pierwszego dnia zwolnienia. Pracodawca-zleceniodawca nie wypłaca tu wynagrodzenia chorobowego - całość idzie z ZUS. - Jeśli nie opłacasz dobrowolnej składki chorobowej - za czas zwolnienia nie dostaniesz żadnego świadczenia.

Działalność gospodarcza (samozatrudnienie): - Składka chorobowa również jest dobrowolna. - Przy opłacanej składce i po 90 dniach wyczekiwania przysługuje zasiłek chorobowy z ZUS od pierwszego dnia. - Warunkiem wypłaty jest brak zaległości w składkach (zaległość powyżej określonej kwoty może zawiesić prawo do zasiłku do czasu spłaty). - Podstawę wymiaru stanowi zadeklarowana podstawa składek z ostatnich 12 miesięcy.

Umowa o dzieło: - Co do zasady nie podlega ubezpieczeniu chorobowemu - przy „czystej” umowie o dzieło nie ma prawa do zasiłku w razie choroby.

• | Forma | Kto płaci za chorobę | Od kiedy |
• |---|---|---|
• | Umowa o pracę | pracodawca, potem ZUS | od 1. dnia (po okresie wyczekiwania) |
• | Zlecenie ze składką chorobową | wyłącznie ZUS | od 1. dnia (po 90 dniach) |
• | Działalność ze składką chorobową | wyłącznie ZUS | od 1. dnia (po 90 dniach) |
• | Umowa o dzieło | brak świadczenia | - |

e-ZLA: jak wygląda zwolnienie i co trafia do pracodawcy oraz ZUS

Od grudnia 2018 r. zwolnienia lekarskie w Polsce są w pełni elektroniczne (e-ZLA). Papierowe druki L4 zostały wycofane z powszechnego obiegu. To ważne dla kwestii „kto płaci”, bo cały przepływ informacji odbywa się automatycznie.

Jak to działa: 1. Lekarz (także podczas teleporady) wystawia e-ZLA w systemie ZUS. 2. Zwolnienie automatycznie trafia do ZUS oraz na profil płatnika składek (pracodawcy) na Platformie Usług Elektronicznych ZUS (PUE ZUS), jeśli pracodawca ma tam profil. 3. Pracownik nie musi już dostarczać papierowego zwolnienia do działu kadr - wszystko widnieje w systemie. 4. Świadczenie (wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek) jest naliczane na podstawie danych z e-ZLA.

Gdzie sprawdzisz swoje zwolnienie? Na swoim koncie na pacjent.gov.pl lub na PUE ZUS (obecnie część portalu eZUS). Zobaczysz tam numer zwolnienia, okres niezdolności, kod choroby (literowy) i status.

e-zwolnienie online u nas: jeśli Twoja sytuacja zdrowotna na to pozwala, możesz uzyskać e-zwolnienie lekarskie (e-ZLA) podczas telekonsultacji za pośrednictwem ereceptaonline24.pl - bez wychodzenia z domu. Pamiętaj jednak, że o wystawieniu zwolnienia i jego długości zawsze decyduje lekarz po ocenie Twojego stanu zdrowia w trakcie konsultacji; e-zwolnienie nie jest gwarantowane „na żądanie”. To samo dotyczy e-recepty na leki - lekarz wystawia ją wyłącznie wtedy, gdy uzna to za zasadne.

Warto też wiedzieć, że na potrzeby świadczeń chorobowych liczy się data niezdolności wpisana na e-ZLA, a nie data wizyty - zwolnienie może obejmować maksymalnie kilka dni wstecz (zwykle do 3 dni przed badaniem).

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Kto płaci za pierwszy dzień zwolnienia lekarskiego? Przy umowie o pracę za pierwszy dzień (i kolejne do 33. lub 14. dnia) płaci pracodawca w formie wynagrodzenia chorobowego - pod warunkiem, że minął okres wyczekiwania. Przy zleceniu lub działalności ze składką chorobową za pierwszy dzień płaci ZUS.

Ile dni w roku płaci pracodawca za chorobę? Pracownikowi do 50. roku życia - pierwsze 33 dni w roku kalendarzowym. Pracownikowi powyżej 50 lat - pierwsze 14 dni. Limit liczy się łącznie ze wszystkich zwolnień w danym roku i resetuje 1 stycznia.

Czy zwolnienie lekarskie jest płatne w 100%? Nie zawsze. Standard to 80% podstawy. 100% przysługuje m.in. w ciąży, przy wypadku w drodze do/z pracy, przy wypadku przy pracy i chorobie zawodowej oraz przy badaniach i pobraniu komórek/tkanek/narządów jako dawca.

Dlaczego na zwolnieniu dostaję mniej niż 80% mojej pensji? Bo 80% liczone jest od podstawy wymiaru, czyli średniego wynagrodzenia z 12 miesięcy pomniejszonego o składki społeczne pracownika (ok. 13,71%), a nie od kwoty brutto. Stąd realna wypłata jest niższa niż proste 80% pensji brutto.

Kto płaci za zwolnienie po 33 dniach? Od 34. dnia choroby w roku (lub od 15. dnia po 50. roku życia) świadczenie wypłaca ZUS jako zasiłek chorobowy. Jeśli pracodawca zatrudnia powyżej 20 ubezpieczonych, technicznie przelewa go on, ale ze środków ZUS.

Jak długo można być na zwolnieniu lekarskim? Okres zasiłkowy to maksymalnie 182 dni, a w przypadku gruźlicy lub niezdolności przypadającej na okres ciąży - 270 dni. Do tego limitu wliczają się dni opłacane przez pracodawcę.

Co po wyczerpaniu 182 dni zwolnienia? Można ubiegać się o świadczenie rehabilitacyjne z ZUS (do 12 miesięcy) - 90% podstawy przez pierwsze 3 miesiące, potem 75% (100% w ciąży). Decyduje lekarz orzecznik ZUS.

Kto płaci za zwolnienie na umowie zlecenie? Jeśli opłacasz dobrowolną składkę chorobową i minął 90-dniowy okres wyczekiwania - zasiłek wypłaca ZUS od pierwszego dnia. Bez opłacanej składki chorobowej świadczenie nie przysługuje.

Czy pracodawca widzi powód mojego zwolnienia? Pracodawca widzi e-ZLA na swoim profilu PUE ZUS, w tym okres niezdolności i statystyczny kod literowy choroby, ale nie szczegółową diagnozę. Pełne dane medyczne pozostają u lekarza i w dokumentacji.

Czy zwolnienie z teleporady jest tak samo płatne jak po wizycie stacjonarnej? Tak. e-ZLA wystawione podczas teleporady ma taką samą moc prawną i podlega tym samym zasadom finansowania, co zwolnienie po wizycie w gabinecie. Liczy się prawidłowe wystawienie w systemie ZUS.

Czy mogę pracować lub wyjechać podczas zwolnienia? W czasie zwolnienia nie wolno wykonywać pracy zarobkowej ani wykorzystywać L4 niezgodnie z jego celem - grozi to utratą prawa do zasiłku za cały okres zwolnienia. ZUS i pracodawca mają prawo kontrolować prawidłowość wykorzystania zwolnienia.

Czy adres na zwolnieniu musi się zgadzać z miejscem pobytu? Na e-ZLA wskazuje się adres pobytu w czasie choroby. Jeśli zmieniasz miejsce pobytu (np. wracasz do domu rodzinnego), powinieneś poinformować płatnika i ZUS, bo pod tym adresem może odbyć się kontrola.

Źródła

• Kodeks pracy - art. 92 (wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy; limity 33 i 14 dni, stawki 80% i 100%).
• Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tzw. ustawa zasiłkowa) - zasiłek chorobowy, okres zasiłkowy 182/270 dni, okres wyczekiwania 30/90 dni, świadczenie rehabilitacyjne.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) - informacje o zasiłku chorobowym, podstawie wymiaru, e-ZLA, płatniku zasiłku (firmy powyżej/poniżej 20 ubezpieczonych), portal eZUS / PUE ZUS (zus.pl).
• Serwis pacjent.gov.pl - Internetowe Konto Pacjenta (IKP): podgląd e-zwolnień i e-recept; informacje Ministerstwa Zdrowia i Centrum e-Zdrowia (CeZ).
• Centrum e-Zdrowia (CeZ) - system e-ZLA i elektroniczna dokumentacja medyczna.
• gov.pl / Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej - przepisy dotyczące świadczeń chorobowych i zasad ich finansowania.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej, prawnej ani decyzji ZUS w indywidualnej sprawie. O wystawieniu e-zwolnienia i e-recepty zawsze decyduje lekarz po ocenie stanu zdrowia podczas konsultacji.