Leki nasenne - OTC vs na receptę 2026

Hierarchia leków na sen 2026

**Wytyczne AASM 2017, NICE 2022, PTSnD 2024:**

**I rzut leczenia bezsenności przewlekłej: CBT-I** (terapia poznawczo-behawioralna), nie leki.

Jeśli leki - kolejność od najbezpieczniejszych:

**Stopień 1: Leki OTC łagodne (brak ryzyka uzależnienia):**

• **Melatonina 0,3-3 mg**.
• **Wyciągi roślinne**: melisa, valerian, lawenda, passiflora.
• **L-tryptofan** (prekursor serotoniny → melatoniny).
• **Magnez** (uspokajający, wspomaga sen).

**Stopień 2: Leki OTC silniejsze:**

• **Doksylamina** (Pramolan, Polopiryna Sen, Wick MediNait) - antyhistaminowa I generacji.
• **Difenhydramina** (ZzzQuil - głównie w USA).
• **Apap Nox**, **Coldrex Nox** - paracetamol + doksylamina.

**Stopień 3: Na receptę BEZ uzależnienia (pierwsza linia farmakologiczna):**

• **Hydroksyzyna** (Atarax, Hydroxyzinum) 25-50 mg.
• **Trazodon** (Trittico CR) 25-100 mg.
• **Mirtazapina** 7,5-15 mg.
• **Circadin** (melatonina 2 mg PR) - refundowany u > 55 r.ż.

**Stopień 4: Na receptę z ryzykiem uzależnienia (Z-leki) - TYLKO krótko, < 4 tygodnie:**

• **Zolpidem** (Stilnox, Sanval, Hypnogen, Stilnoct).
• **Zopiklon** (Imovane, Sanval).
• **Eszopiklon** (Lunesta - w PL niedostępny).

**Stopień 5: Benzodiazepiny - ostatecznie, krótko:**

• **Lorazepam** (Lorafen), **estazolam** (Estazolam), **temazepam**.
• **Bardzo wysokie ryzyko uzależnienia** (po 2-4 tygodniach).
• TYLKO w wyjątkowych sytuacjach.

**Stopień 6: Off-label, specyficzne:**

• **Quetiapina** (Bonogren) w niskiej dawce - antypsychotyk.
• **Amitryptylina** w niskiej dawce - antydepresant.
• **Olanzapina, klozapina** - w ciężkich opornych przypadkach.

**Skuteczność porównawcza:**

• | Lek | Skrócenie czasu zasynania | Sen głęboki | Uzależnienie | Senność rano |
• | --- | --- | --- | --- | --- |
• | Melatonina | ~12 min | Bez zmian | Brak | Minimalna |
• | Doksylamina | ~25 min | Bez zmian | Brak | Wyraźna |
• | Hydroksyzyna | ~20 min | Bez zmian | Brak | Umiarkowana |
• | Trazodon | ~15 min | **Zwiększony** | Brak | Umiarkowana |
• | Mirtazapina | ~20 min | **Zwiększony** | Brak | Wyraźna |
• | **Zolpidem** | ~20 min | Bez zmian | **Wysokie** | Minimalna |
• | **Zopiklon** | ~25 min | Bez zmian | **Wysokie** | Umiarkowana |
• | **Benzodiazepiny** | ~25 min | Bez zmian | **Bardzo wysokie** | Wyraźna |

Leki OTC - bez recepty

**1. Melatonina:**

• Hormon szyszynki - naturalnie wydzielany w ciemności.
• W aptece **OTC w dawkach 1-5 mg** (Melatonin, Melisan, Sleep Wellness, Apo-Mela).
• **Optymalna dawka: 0,3-3 mg** (wyższe są MNIEJ skuteczne - niefizjologiczne).
• Działa głównie w **zaburzeniach rytmu dobowego** (jet lag, praca zmianowa, > 55 r.ż.), słabiej w klasycznej bezsenności.
• **Brak ryzyka uzależnienia**.
• Cena: 10-30 zł/30 tabl.

**Patrz szczegółowy artykuł**: [[melatonina-czy-wystarczy]].

**2. Doksylamina** (Pramolan 25 mg, Polopiryna Sen, Wick MediNait):

• Antyhistaminowy I generacji.
• Dawka: **25 mg na noc** (30-60 min przed snem).
• Plus: szybki początek (30 min), tani.
• Minus: **silna poranna senność**, suchość w ustach, retencja moczu (u starszych), zaparcia.
• **nie u dzieci < 6 r.ż.**, ciąży, jaskry z wąskim kątem.
• Cena: 5-15 zł/20 tabl.

**3. Difenhydramina** (Diphergan, Bayer Aspirin PM):

• Podobnie jak doksylamina - antyhistaminowy I generacji.
• W PL rzadziej spotykana w czystej postaci.
• 25-50 mg na noc.

**4. Apap Nox / Coldrex Nox:**

• **Paracetamol 500 mg + doksylamina 15-25 mg**.
• Połączenie przeciwbólowe + nasenne.
• Dobre na przeziębienie z bezsennością.
• **nie łączyć** z innymi paracetamolem (przedawkowanie wątroby).

**5. Wyciągi roślinne (preparaty zielarskie):**

• **Valerian (kozłek lekarski)** - Persen Forte, Valerin, Hova. Dawka 400-1000 mg na noc.
• **Melisa** - Calmaben, Persen.
• **Lawenda** - Lasea (preparat na receptę w niskich dawkach OTC).
• **Passiflora** - wyciągi w kombinacjach.
• **Chmiel** (hop).
• **Rumianek** - łagodny, herbata wieczorem.

**Skuteczność roślinnych:** umiarkowana. Lepsze niż placebo, ale słabsze niż leki farmakologiczne.

**6. L-tryptofan:**

• Aminokwas, prekursor serotoniny → melatoniny.
• 500-1500 mg na noc na czczo.
• Suplement dietetyczny, OTC.

**7. Magnez:**

• 200-400 mg wieczorem (glicynian, cytrynian).
• Uspokajający, wspomaga sen u osób z niedoborem.

**8. CBD (kannabidiol):**

• 25-50 mg pod językiem 30-60 min przed snem.
• Coraz częściej stosowany.
• W PL OTC (oleje do 0,3% THC).
• Skuteczność umiarkowana, lepsza w bezsenności + lęku.

Leki na receptę I rzutu - bez uzależnienia

**1. Hydroksyzyna** (Atarax, Hydroxyzinum, Hydroxyzinum VP, Hydroxyzinum Espefa):

• **Lek przeciwlękowy I generacji** z silnym efektem sedacyjnym.
• Dawka: **25-50 mg na noc**, max 100 mg.
• Działanie: 30-60 min, 6-8 h.
• **Brak ryzyka uzależnienia**.
• Plus: dobra na **bezsenność + lęk** jednocześnie.
• Skutki uboczne: poranna senność, suchość w ustach, zaparcia, retencja moczu (u starszych).
• Refundowana 30%.

**Patrz szczegóły**: [[hydroxyzyna-na-bezsenność]].

**2. Trazodon (Trittico CR, Trittico, Trazodonum):**

• **Antydepresant** z silnym efektem sedacyjnym w niskich dawkach.
• Dawka na sen: **25-100 mg na noc** (off-label, ale szeroko stosowane).
• Dawka antydepresyjna: 150-300 mg/dzień.
• Plus: **najmniej senności porannej**, brak uzależnienia, brak dysfunkcji seksualnych (jak SSRI).
• Plus: **zwiększa sen głęboki** (slow-wave sleep) - sen jakościowo lepszy.
• Minus: hipotonia ortostatyczna (zawroty po wstaniu), priapizm rzadko (mężczyźni).
• Refundowany 30%.

**Najlepiej polecany off-label lek na sen w PL.**

**3. Mirtazapina (Remeron, Mirtor, Mirzaten):**

• Antydepresant tetracykliczny.
• Dawka: **7,5-15 mg na noc** (paradoksalnie - wyższe dawki są MNIEJ sedacyjne, bo aktywują noradrenalinę).
• Plus: bardzo sedacyjna, dobra przy depresji + bezsenności + niedowadze.
• Minus: **zwiększa apetyt i masę ciała** (3-5 kg w 6 mies.).
• Refundowana 30%.

**4. Circadin (melatonina 2 mg PR - slow release):**

• Forma melatoniny o przedłużonym uwalnianiu.
• Dawka: **2 mg na 1-2 h przed snem**.
• **Refundowany 30% u > 55 r.ż.** z bezsennością pierwotną.
• Skuteczność umiarkowana (~9 min szybsze zasynanie), ale bezpieczeństwo doskonałe.
• Bez uzależnienia.

**5. Slenyto (melatonina 1, 5 mg PR pediatryczna):**

• Dla dzieci ze spektrum autyzmu, ADHD, niepełnosprawnością intelektualną.
• Wymaga specjalistycznej kwalifikacji.

**6. Pramolan (opipramol 50 mg):**

• Lek przeciwlękowy z efektem sedacyjnym.
• Dawka: 50-150 mg na noc.
• Plus: dobry w bezsenności + lęku uogólnionym, nie uzależnia.
• W PL na receptę.

**Inne antydepresanty z efektem sedacyjnym (off-label):**

• **Amitryptylina** w niskiej dawce (10-25 mg) - TCA, w bezsenności + ból przewlekły + lęk.
• **Doksepina** (Silenor) 3-6 mg - w PL niedostępna jako lek na sen.
• **Agomelatyna** (Valdoxan) 25-50 mg - antydepresant melatoninergiczny.

Leki na receptę z uzależnieniem - Z-leki i benzodiazepiny

**WAŻNE: te leki są PRZEPISYWANE TYLKO KRÓTKOTERMINOWO (< 4 tygodnie). Po 2-4 tygodniach pojawia się tolerancja i ryzyko uzależnienia.**

**Z-leki (Z-drugs):**

**1. Zolpidem** (Stilnox, Sanval, Hypnogen, Stilnoct, Nasen):

• Działa na receptor GABA-A (jak benzodiazepiny, ale selektywnie podjednostka α1).
• Dawka: **10 mg na noc** (5 mg u > 65 r.ż., u kobiet).
• Plus: szybki początek (15 min), krótki półtrwania (2-3 h) = brak senności rano.
• Minus: **wysokie ryzyko uzależnienia** po > 4 tygodniach.
• Minus: **parasomnie** (lunatykowanie, jedzenie we śnie, sex we śnie, prowadzenie auta) - dobrze udokumentowane.
• Minus: amnezja antegradowa (nie pamiętasz, co robiłeś w nocy).
• **Substancja kontrolowana** w PL - wymaga **osobistego badania**, niewystawialna online.

**2. Zopiklon** (Imovane, Sanval):

• Dawka: **7,5 mg na noc** (3,75 mg u > 65 r.ż.).
• Plus: dłuższy czas działania niż zolpidem (5-6 h), lepsza w bezsenności z budzeniem.
• Minus: **gorzki smak w ustach** rano (charakterystyczny).
• Minus: ryzyko uzależnienia + parasomnie.
• **Substancja kontrolowana**.

**3. Eszopiklon** (Lunesta) - w PL niedostępne.

**Benzodiazepiny:**

**4. Lorazepam (Lorafen):**

• Dawka: 0,5-2 mg na noc.
• Działanie: 6-8 h.

**5. Estazolam:**

- Dawka: 1-2 mg na noc.

**6. Temazepam (Signopam):**

• Dawka: 10-20 mg na noc.
• Plus: krótszy czas niż diazepam.

**7. Diazepam (Relanium):**

• Dawka: 2,5-10 mg na noc.
• Plus: tani, długi czas działania.
• Minus: **najdłuższy okres półtrwania** (40-100 godzin) → akumulacja, długi półtrwania.

**Ryzyka benzodiazepin:**

• **Bardzo wysokie ryzyko uzależnienia** - po 2-4 tygodniach pojawia się tolerancja.
• **Objawy odstawienia** - drgawki, halucynacje, lęk paniczny, czasem śmiertelne.
• **Tolerancja**: po miesiącach pacjent potrzebuje wyższych dawek dla tego samego efektu.
• **Depresja oddechu** w przedawkowaniu (zwłaszcza z opioidami, alkoholem).
• **Demencja** - długotrwałe stosowanie zwiększa ryzyko otępienia u starszych.

**Zasady przy Z-lekach i benzodiazepinach:**

• **Maks. 2-4 tygodnie** (Z-leki), **maks. 2 tygodnie** (benzodiazepiny).
• **Najniższa skuteczna dawka**.
• **Odstawienie powolne** (10-25% co 1-2 tygodnie).
• **Nie łączyć z alkoholem, opioidami**.
• **nie prowadzić auta** następnego dnia (zwłaszcza po długodziałających).
• **U > 65 r.ż.** - ostrożność, redukcja dawki o 50%.

**Co robić, gdy uzależnienie:**

• Odstawienie powolne pod nadzorem lekarza (psychiatra).
• Konwersja na diazepam (długi T1/2) → stopniowe zmniejszanie.
• W trudnych przypadkach: detoksykacja w szpitalu.

Specjalne sytuacje - ciąża, dzieci, starsi

**Bezsenność w ciąży:**

**Bezpieczne (kategoria B):**

• **Melatonina** - z ostrożnością, ograniczone dane, ale prawdopodobnie bezpieczna.
• **Doksylamina** - kategoria A (najbezpieczniejsza), nawet ChPL dla nudności w ciąży (Diclectin).
• **Difenhydramina** - kategoria B.

**Z ostrożnością:**

• **Hydroksyzyna** - kategoria C.
• **Trazodon** - kategoria C.

**Przeciwwskazane:**

• **Z-leki** (Stilnox, Imovane) - ryzyko niskiej masy urodzeniowej, deformacji.
• **Benzodiazepiny** - w I trymestrze ryzyko wad, w III trymestrze ryzyko zespołu odstawienia u noworodka.

**Lepiej**: CBT-I, higiena snu, krótkie kursy doksylaminy.

**Bezsenność u dzieci:**

• **nie używaj** leków u zdrowych dzieci.
• **Higiena snu, rutyna** - podstawa.
• **Melatonina od 6 m.ż.** w specyficznych zaburzeniach (autyzm, ADHD).
• **Hydroksyzyna** od 1 r.ż. - krótkotrwale.

**Bezsenność u starszych (> 65 r.ż.):**

• **Wysokie ryzyko upadków** na lekach nasennych - większe niż korzyść.
• **Z-leki, benzodiazepiny** zwiększają ryzyko upadków, złamań biodra, demencji.
• **Preferowane**: Circadin 2 mg, trazodon w niskiej dawce, mirtazapina.
• **Higiena snu kluczowa** - terapia behawioralna pierwsza linia.

**Bezsenność po COVID:**

• Bardzo częste (30-40% pacjentów post-COVID).
• Leczenie standardowe + CBT-I + melatonina.
• Ustępuje w 3-12 miesięcy.

**Bezsenność związana z menopauzą:**

• HTZ (hormonalna terapia zastępcza) może pomóc, jeśli wskazana.
• Wenlafaksyna, paroksetyna (off-label na uderzenia gorąca + sen).

Recepta na leki nasenne online

Receptę na **hydroksyzynę (Atarax, Hydroxyzinum), trazodon (Trittico CR), mirtazapinę, Circadin, Pramolan, doksylaminę** wystawiamy przez teleporadę.

**Lekarz wystawi receptę, jeśli:**

• Bezsenność krótkotrwała lub kontynuacja leczenia.
• Stabilny przebieg bez czerwonych flag.
• Brak myśli samobójczych, ciężkiej depresji.
• Brak podejrzenia OSA, RLS.

**Lekarz odeśle stacjonarnie:**

• Bezsenność > 6 miesięcy oporna na leczenie → poradnia snu.
• Bezsenność z myślami samobójczymi → psychiatra pilnie.
• Podejrzenie OSA (chrapanie + dzienna senność + otyłość) → polisomnografia.
• Pierwsze rozpoznanie ciężkiej depresji.

**Czego nie wystawimy online:**

• **Zolpidem (Stilnox), zopiklon (Imovane), Sanval** - substancje kontrolowane.
• **Benzodiazepiny** (Lorafen, Estazolam, Temazepam, Relanium) - substancje kontrolowane.

**Procedura:**

1. Wypełnij formularz: czas trwania bezsenności, charakter (trudność z zasynaniem/utrzymaniem snu/wczesne budzenie), choroby przewlekłe, leki, alergie. 2. Płatność 59-99 zł. 3. Konsultacja z lekarzem. 4. E-recepta SMS-em w 15-60 min.

**Standardowo wystawiamy:**

• **Hydroxyzinum 25 mg** lub **Atarax 25 mg** - 1 tabletka na noc.
• **Trittico CR 75 mg** - 0,5-1 tabletka na noc.
• **Pramolan 50 mg** - 1 tabletka na noc.
• **Circadin 2 mg** - dla > 55 r.ż.

Najczęstsze pytania (FAQ)

**Czy lek na sen można brać codziennie?**

Łagodne (melatonina, doksylamina, hydroksyzyna, trazodon) - TAK, długoterminowo. **Z-leki, benzodiazepiny - NIE** (max 2-4 tygodnie).

**Co najlepsze na bezsenność OTC?**

• **Krótkotrwała**: doksylamina (Pramolan).
• **Zaburzenia rytmu dobowego**: melatonina.
• **Łagodna z lękiem**: walerian + melisa.

**Co najlepsze na receptę?**

• **Trittico CR (trazodon)** - najczęściej polecany. Bez uzależnienia, bez senności rano.
• **Hydroksyzyna** - dla bezsenności + lęku.
• **Mirtazapina** - dla bezsenności + depresji + utraty masy.

**Czy mogę pić alkohol z lekiem nasennym?**

NIE. Alkohol + Z-lek/benzodiazepina = niebezpieczna depresja oddechu, nadmierna sedacja, ryzyko śmierci. Z lekami OTC - krytycznie ograniczać.

**Czy Stilnox jest niebezpieczny?**

Krótko (do 2-4 tygodni) - względnie bezpieczny. Długo - wysokie ryzyko uzależnienia, parasomnii (lunatykowanie, jedzenie/seks/prowadzenie auta we śnie).

**Co lepsze: Stilnox czy Imovane?**

• **Stilnox** - krótszy T1/2 (2-3 h), dobra w trudnościach z zasynaniem.
• **Imovane** - dłuższy T1/2 (5-6 h), dobra w utrzymaniu snu.

**Co jeśli zapomnę dawkę?**

NIE bierz w środku nocy. Pomiń, idź spać, bierz następną w normalnym terminie.

**Czy melatonina + Trittico można razem?**

TAK, częsta kombinacja. Melatonina pomaga w zasynaniu, trazodon w utrzymaniu snu.

**Czy mogę odstawić Stilnox sam?**

NIE. Po > 2 tygodniach stosowania - odstawiaj powoli (10% co 1-2 tyg.) pod nadzorem lekarza.

**Czy są naturalne sposoby?**

TAK, działa najlepiej:

• **CBT-I** (terapia poznawczo-behawioralna bezsenności).
• **Higiena snu** (stała pora, ciemność, chłód, brak ekranów).
• **Aktywność fizyczna**.
• **Brak kofeiny po 14:00**.
• **Mindfulness, joga, medytacja**.
• **Białe szum**.

**Czy lek na sen pomoże w jet lagu?**

**Melatonina 0,3-3 mg** na 30 min przed planowanym snem w nowej strefie czasowej - udokumentowana skuteczność.

**Czy lek na sen jest bezpieczny dla kierowców?**

• **Pramolan, Apap Nox, doksylamina**: rano może być senność. **Nie prowadź** następnego dnia rano.
• **Hydroksyzyna**: umiarkowana senność rano.
• **Trazodon w niskiej dawce**: zwykle OK rano.
• **Z-leki, benzodiazepiny**: NIE prowadź następnego dnia.

**Czy mogę używać CBD?**

TAK, OTC. 25-50 mg pod językiem. Bezpieczne, łagodne działanie.

**Czy te leki są dostępne za granicą?**

W UE - większość. Stilnox, Imovane - globalnie dostępne, ale różne nazwy. Pamiętaj o ważnej recepcie transgranicznej.

**Czy mam wziąć przed czy po jedzeniu?**

• Melatonina - pora bez znaczenia.
• Doksylamina, hydroksyzyna - 30-60 min przed snem.
• Trazodon - z jedzeniem (poprawia wchłanianie, zmniejsza nudności).

**Czy lek na sen wpływa na pamięć?**

• **Benzodiazepiny, Z-leki**: TAK, długoterminowo. Pogorszenie pamięci, ryzyko demencji u starszych.
• **Hydroksyzyna, trazodon, melatonina**: minimalny wpływ.

**Czy są nowe leki na sen?**

• **Daridorexant** (Quviviq) - antagonista oreksyny, nowy mechanizm, w UE od 2022 r. Niska tolerancja, brak uzależnienia.
• **Lemborexant, suvorexant** - podobne, USA.
• W PL trudno dostępne, drogie.

Źródła i wytyczne

• American Academy of Sleep Medicine (AASM): Clinical Practice Guidelines 2017.
• NICE Guideline NG222: Insomnia 2022.
• Polskie Towarzystwo Badań nad Snem (PTSnD): Stanowisko 2024.
• ChPL: hydroksyzyna, trazodon, mirtazapina, doksylamina, zolpidem, zopiklon (URPL/EMA).
• Cochrane meta-analyses: insomnia treatments.