Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne - przewodnik 2026
Leki przeciwbólowe na e-receptę - NLPZ (Ketonal, Nimesil, Dexak), opioidy słabe (Doreta, Skudexa), z gastroprotekcją (Dicloduo Combi). Konsultacja online od 59 zł.
Drabina analgetyczna WHO - wybór wg natężenia bólu
**Drabina WHO** (1986) to standardowy algorytm leczenia bólu, używany do dziś.
| Stopień | Natężenie bólu (VAS) | Leki | Przykłady w PL | |---|---|---|---| | **I - łagodny** | VAS 1-3 | Nie-opioidy: paracetamol, NLPZ | Paracetamol OTC, [[ketonal]] OTC 25 mg, ibuprofen | | **II - umiarkowany** | VAS 4-6 | Słabe opioidy + nie-opioidy | **[[doreta]]** (tramadol+paracetamol), **[[skudexa]]** (deksketoprofen+tramadol), kodeina + paracetamol | | **III - silny** | VAS 7-10 | Silne opioidy ± nie-opioidy | Morfina, oksykodon (OxyContin), fentanyl (Durogesic) - głównie szpital/onkologia |
**Najczęstsze leki Rp w PL na ból:**
| Lek | Substancja | Wskazania | Siła | |---|---|---|---| | **[[ketonal]]** | Ketoprofen 100 mg | Ból ostry, pourazowy, miesiączkowy, dna | Silny NLPZ | | **[[nimesil]]** | Nimesulid 100 mg | Ból ostry, dysmenorrhea, OA (max 15 dni!) | Silny COX-2 selektywny | | **[[dexak]]** | Deksketoprofen 25 mg | Ból ostry, ząb (silnie) | Najsilniejszy NLPZ doustny | | **[[dicloduo-combi]]** | Diklofenak + omeprazol | Choroby reumatyczne przewlekłe | NLPZ + osłona żołądka | | **[[doreta]]** | Tramadol 37.5 + paracetamol 325 | Ból umiarkowany | Słaby opioid + paracetamol | | **[[skudexa]]** | Deksketoprofen 25 + tramadol 75 | Silny ból ostry | Najsilniejszy doustny Rp | | **Olfen, Voltaren** | Diklofenak | RZS, OA, ból mięśniowo-stawowy | Średnia, kardio-ryzyko |
**OTC (bez recepty)** alternatywy do typowego bólu: paracetamol, ibuprofen (Ibuprom, Nurofen), naproksen (Anapran), ketonal Active 25 mg, ketonal żel 2.5%.
Wybór leku wg lokalizacji bólu
**Ból zęba** (po ekstrakcji, ropień, zapalenie miazgi):
- **I rzut**: Ibuprofen 400 mg + paracetamol 1000 mg co 6 h (synergia)
- **Silniejszy**: **[[ketonal]] Forte 100 mg co 8 h** lub **[[dexak]] 25 mg co 8 h**
- **Bardzo silny** (po 8-tce): **[[skudexa]] 1 tabl. co 8 h** (max 5 dni)
- **Ropień**: + antybiotyk ([[amotaks]], [[dalacin-c]])
**Ból głowy / migrena**:
- **Łagodny napięciowy**: paracetamol 1000 mg + ibuprofen 400 mg
- **Migrena bez aury**: **tryptany** (Imigran, Migpriv - sumatriptan; **wymagana recepta**)
- **Migrena oporna**: **[[ketonal]] Forte 100 mg** + metoklopramid 10 mg (na nudności)
- **Profilaktyka**: beta-blokery ([[betaloc-zok]], Concor), topiramat, amitryptylina
**Bolesne miesiączki (dysmenorrhea)**:
- **I rzut**: **[[ketonal]] Forte 100 mg** od 1. dnia, co 12 h, max 3 dni
- LUB **[[dexak]] 25 mg** co 8 h (silniejszy)
- LUB **[[nimesil]]** 100 mg co 12 h max 3 dni
- **Z metoclopramide** (Metoclopramid) jeśli nudności
- **Profilaktycznie**: zacznij 1 dzień przed spodziewaną miesiączką
- **Długoterminowo**: antykoncepcja hormonalna ([[yasmin]] przewlekle bez przerw)
**Ból kostno-stawowy / RZS / ZZSK / choroba zwyrodnieniowa**:
- **Łagodny**: paracetamol 3-4 g/d
- **Umiarkowany**: **[[dicloduo-combi]]** (diklofenak + omeprazol) lub celekoksyb (Celebrex)
- **Silny**: dodaj słaby opioid ([[doreta]])
- **Bardzo silny**: ortopeda / reumatolog, biologiki (anty-TNF), wstrzyknięcia stawu
**Ból neuropatyczny** (rwa kulszowa, neuropatia cukrzycowa):
- **NLPZ słabo działają** - preferuj: **gabapentyna**, **pregabalina** (Lyrica), **duloksetyna** ([[dulsevia]]), **amitryptylina**
**Ból pourazowy (skręcenia, naciągnięcia)**:
- **Lokalne**: żel z diklofenakiem (Olfen Patch, Voltaren Emulgel), żel ketoprofenu
- **Doustne**: **[[ketonal]] Forte** lub **[[dexak]]** + lodowanie
**Dna moczanowa - atak ostry**:
- **I rzut**: **[[ketonal]] Forte 100 mg co 8 h** + osłona żołądka (omeprazol)
- LUB **kolchicyna** (Kolhicyna WZF) 0.5 mg co 8 h
- **Przeciwwskazania do NLPZ**: prednizon doustnie 30 mg → tapering 5 dni
- **nie rozpoczynaj allopurinolu** w trakcie ataku!
Bezpieczeństwo NLPZ - żołądek, nerki, serce
**NLPZ to leki bardzo skuteczne, ale ryzykowne** przy długotrwałym stosowaniu lub u pacjentów z chorobami towarzyszącymi.
**Najważniejsze ryzyka:**
- *1. ŻOŁĄDEK** - owrzodzenie, krwawienie
- Ryzyko bazowe: 1-2 na 1000 pacjentolat
- **Seniorzy > 65 lat**: 4-5×
- **Wrzód w wywiadzie**: 10-20×
- **Profilaktyka**: dodaj IPP (omeprazol, pantoprazol) lub użyj **[[dicloduo-combi]]** (kombinacja)
- *2. NERKI** - niewydolność (AKI)
- **"Triple whammy"**: NLPZ + ACE-i + diuretyk → drastyczny spadek przepływu nerkowego
- Ryzyko najwyższe: seniorzy, odwodnienie, cukrzyca
- *3. SERCE** - zawał, udar
- **Diklofenak**: NAJGORSZY profil (+40-60% MACE) - EMA 2013
- **Naproksen**: najlepszy profil (neutralny)
- **Ibuprofen**: pośredni
- **Koksyby (Celebrex)**: średni
- **Ketoprofen, Dexak, Nimesil**: średni-zły
- *4. WĄTROBA**
- **Paracetamol** > 4 g/d = ostre uszkodzenie wątroby
- **Nimesil**: hepatotoksyczność (RZADKO ale poważnie) - max 15 dni
- **NLPZ + alkohol** = synergia hepatotoksyczna
**Przeciwwskazania (bezwzględne):**
- Czynna choroba wrzodowa lub krwawienie z PP w wywiadzie
- Astma "aspirynowa" (uczulenie krzyżowe na NLPZ)
- Ciężka niewydolność serca (NYHA III-IV)
- Ciężka niewydolność nerek (eGFR < 30 ml/min)
- Ciężka niewydolność wątroby
- III trymestr ciąży
- Dzieci < 6 lat (większość NLPZ)
**Stosowanie:**
- **Najkrócej jak to możliwe** - ostre 3-7 dni, max 10 dni
- **Z jedzeniem** (zmniejsza dolegliwości żołądkowe)
- **nie łącz 2 różnych NLPZ** (np. Ibuprofen + ketonal) - synergia toksyczna
- **Z paracetamolem** = OK i synergistyczne (np. Ibuprofen 400 + paracetamol 1000)
- **Z opioidami** = OK, kombinacja standardowa (np. Tramadol + paracetamol = Doreta)
Tramadol i opioidy słabe - kiedy stosować
**Tramadol** to **słaby opioid** + inhibitor wychwytu serotoniny/noradrenaliny. **Rpw psychotropowa** (różowa recepta).
- *Wskazania**:
- Ból umiarkowany-silny (VAS 4-7)
- Nie reagujący na NLPZ + paracetamol
- Ból pooperacyjny
- Ból nowotworowy (II stopień drabiny WHO)
- Ból neuropatyczny (mniej skuteczny niż gabapentyna, ale opcja)
**Preparaty w PL:**
- **[[doreta]]** (tramadol 37.5 mg + paracetamol 325 mg) - łagodniejszy
- **[[skudexa]]** (tramadol 75 mg + deksketoprofen 25 mg) - silniejszy
- **Padolten** (tramadol + paracetamol)
- **Tramal, Poltram** (sam tramadol 50-100 mg)
- **Bunondol, Targin** (oksykodon)
- *Dawkowanie tramadolu**:
- Standard: 50-100 mg co 6-8 h
- Max: **300-400 mg/d**
- Max czas: **3-5 dni** (krótkotrwale)
**Ryzyko**:
- **Uzależnienie** psychiczne i fizyczne (po 2-4 tyg.)
- **Zespół serotoninowy** z SSRI/SNRI (sertralina, fluoksetyna, wenlafaksyna) - gorączka, sztywność, halucynacje
- **Drgawki** - tramadol obniża próg drgawkowy
- **Senność** - nie prowadzić auta
- **Zaparcia, nudności**
- **Depresja oddechowa** (rzadko, przy przedawkowaniu)
**Przeciwwskazania**:
- **Padaczka, drgawki w wywiadzie**
- **MAO-inhibitory** w ostatnich 14 dniach
- **Uzależnienie** od opioidów lub alkoholu
- **Ciężkie zaburzenia oddychania**
- **Ciężka niewydolność wątroby/nerek**
- **Dzieci < 12 lat** (FDA black box po tonsillektomii)
- **III trymestr ciąży**
**Lekarz online wystawi receptę na Doreta / Skudexa** tylko dla **ostrego bólu z konkretnym wskazaniem** (operacja, kontuzja, ból zęba po ekstrakcji 8-tek, silna miesiączka). **Nie dla przewlekłego bólu** - wymaga konsultacji stacjonarnej + planu leczenia.
Jak uzyskać receptę online na lek przeciwbólowy
**Większość NLPZ Rp** dostępna online za **59 zł**. **Tramadol / opioidy słabe** wymagają **Rpw** = konsultacja **89 zł**.
**Procedura:**
1. **Wypełnij formularz** (5-10 min): opisz ból (lokalizacja, charakter, VAS 0-10, czas trwania, sytuacja: po zabiegu, urazie, ząb, miesiączka), historię chorób (wrzody, astma, niewydolność serca/nerek), alergie, aktualne leki, ciąża.
2. **Opłać konsultację** - 59 zł (NLPZ) lub 89 zł (Doreta, Skudexa - Rpw).
3. **Lekarz weryfikuje** w 15-60 min, dobiera lek wg natężenia bólu i przeciwwskazań.
4. **Otrzymujesz e-receptę** z kodem PIN.
**Co lekarz online wystawi:**
- **NLPZ Rp**: Ketonal Forte, Nimesil, Dexak, Dicloduo Combi, Olfen
- **Słabe opioidy**: Doreta, Skudexa (max 5 dni)
- **Lokalne**: żel z diklofenakiem (Voltaren Emulgel), żel ketoprofenu
**Co lekarz online nie wystawi:**
- **Silne opioidy** (morfina, oksykodon, fentanyl) - wymaga stacjonarnej oceny
- **Przewlekły ból** > 4 tyg. - wymaga diagnostyki przyczyny
- **Pierwsza recepta przy chorobach przewlekłych** (RZS, fibromialgia)
- **Tramadol > 5 dni ciągłego stosowania**
- *Konsultacja stacjonarna** zalecana przy:
- Ból > 8 tygodni (przewlekły) - wymaga diagnostyki
- Ból z gorączką > 38.5°C, dreszczami
- Ból + drętwienia, słabość kończyn
- Ból po nowych urazach (RTG, MR)
- Ból z krwią (krwiomocz, krew w stolcu, krwioplucie)
- Ból w klatce piersiowej, duszność (możliwy zawał)
- Ból brzucha ostry, deska (chirurgiczny)