Plaster antykoncepcyjny Evra - przewodnik 2026

Czym jest Evra i jak działa

**Evra (Ortho Evra)** to **plaster transdermalny** o wymiarach 4,5 × 4,5 cm, przylegający do skóry.

**Skład:**

• **Norelgestromin 6 mg** (progestyn - aktywny metabolit norgestimatu).
• **Etynyloestradiol 600 µg**.
• Uwalnianie dziennie: norelgestromin 150 µg + etynyloestradiol 20 µg do krwi.

**Mechanizm:**

Identyczny jak tabletki dwuskładnikowe:

• 1. **Hamowanie owulacji** (główny efekt).
• 2. **Zagęszczanie śluzu szyjkowego**.
• 3. **Zmiany endometrium**.

**Skuteczność:**

• **Indeks Pearla 0,9** (typowe użycie ~9 ciąż na 100 kobieto-lat).
• W praktyce: **99% przy prawidłowym stosowaniu**, ~91% przy typowych błędach.

**Plus plastra:**

• **Tylko 1× w tygodniu** - łatwiej pamiętać niż codzienna tabletka.
• **Brak interakcji z jedzeniem** (pomija przewód pokarmowy).
• **Skuteczny mimo biegunki/wymiotów**.
• **Stabilne stężenie hormonów** (mniej "spadków").
• **Dyskretny** (cielisty, mały, mało widoczny).

**Minus:**

• **Wyższa ekspozycja na estrogen** o 60% vs tabletki 30 µg → wyższe ryzyko zakrzepicy żył głębokich (DVT, PE).
• **Plaster może się odkleić** (wodne sporty, pocenie, niektóre kosmetyki).
• **Mniej skuteczny u kobiet > 90 kg** (BMI > 30).
• **Reakcje skórne** w miejscu naklejenia (świąd, zaczerwienienie) - 20%.
• **Widoczny na skórze** (zwłaszcza w lecie).
• **Cena** - porównywalna z tabletkami (150-250 zł/cykl).

**Komu Evra pasuje:**

• Kobiety, które **zapominają codziennej tabletki**.
• Kobiety z **biegunką/wymiotami** często.
• Pacjentki preferujące **stabilne stężenie** hormonów.
• Po nieudanych próbach tabletek (brak wpływu na żołądek).

**Komu nie pasuje:**

• **BMI > 30** lub waga > 90 kg (mniej skuteczne).
• **Reakcje alergiczne** na plastry.
• **Czynniki ryzyka zakrzepicy** (palenie > 35 r.ż., otyłość, trombofilia).
• **Pływacy zawodowi** (problemy z przyklejeniem).
• **Łuszczyca, AZS** (mogą drażnić skórę).

Jak stosować - krok po kroku

**Schemat klasyczny:**

• **Tydzień 1, 2, 3**: nowy plaster każdego tygodnia (w tym samym dniu tygodnia).
• **Tydzień 4**: BEZ plastra (7 dni przerwy) → miesiączka.
• **Następny tydzień**: nowy cykl, plaster w **tym samym dniu tygodnia** co pierwszy.

**Przykład**: zaczynasz w **niedzielę 1.06**:

• 1.06 (niedziela) → plaster 1.
• 8.06 (niedziela) → wymień plaster 1 na plaster 2.
• 15.06 (niedziela) → wymień plaster 2 na plaster 3.
• 22.06 (niedziela) → ZDEJMIJ plaster 3, BEZ nowego (7-dniowa przerwa).
• 29.06 (niedziela) → nowy plaster (start nowego cyklu).

**Gdzie nakleić:**

**Można**:

• **Pośladek** (najpopularniejsze, niewidoczne).
• **Brzuch dolny** (poniżej linii bielizny).
• **Górna część ramienia** (zewnętrzna strona).
• **Plecy górne** (np. Pod łopatką).

**nie wolno**:

• **Piersi** (estrogen wpływa na tkankę gruczołową).
• **Skóra zaczerwieniona, podrażniona**.
• **Skóra natłuszczona** (kremy, balsamy, oleje).
• **Cięcia, rany, blizny**.
• **Miejsca wyciska otarcia** (bielizna, pasek).

**Jak nakleić:**

• 1. **Wybierz suchą, czystą skórę**.
• 2. **Nie używaj kremu, balsamu, oliwy** w miejscu.
• 3. **Otwórz opakowanie**.
• 4. **Zdejmij folię ochronną** z plastra (jedna strona).
• 5. **Przyklej** do skóry.
• 6. **Mocno dociśnij dłonią 10-30 s**.
• 7. **Sprawdź, czy brzegi przylegają**.

**Wymiana co tydzień:**

• **W tym samym dniu tygodnia** (np. Zawsze niedziela).
• **W przybliżonej godzinie** (rozbieżność ± 24 h zwykle bez znaczenia).
• **Najpierw zdejmij stary** plaster (delikatnie, zaczynając od rogu).
• **Nakleij nowy w innym miejscu** (rotacja).
• **Stary plaster**: zwiń + wyrzuć w kosz (NIE do toalety - hormony mogą zanieczyścić wody).

**Pierwsza dawka (start):**

**Sytuacja A: Brak wcześniejszej antykoncepcji.**

• Naklej plaster w **1. dzień miesiączki**.
• Skuteczność natychmiast.

**Sytuacja B: Quick Start (dowolny dzień).**

• Naklej dowolnego dnia.
• **Dodatkowa ochrona przez 7 dni**.

**Sytuacja C: Po porodzie (niekarmiąca).**

- **3-4 tygodnie po porodzie** (wcześniej zwiększone ryzyko zakrzepicy).

**Sytuacja D: Zamiana z tabletek.**

- Naklej w dniu, w którym zaczęłabyś nowy listek tabletek.

**Sytuacja E: Po antykoncepcji awaryjnej (EllaOne):**

• Naklej **6 dni po Escapelle** lub **24 h po EllaOne**.
• Dodatkowa ochrona przez 7 dni.

Co robić w sytuacjach awaryjnych

**Plaster się odkleił częściowo:**

• **Mocno dociśnij** dłonią.
• Jeśli **nie przykleja się trwale** - wymień na nowy.

**Plaster odkleił się całkowicie:**

**Sytuacja A: Brak plastra < 24 h.**

• **Naklej nowy** plaster.
• Skuteczność zachowana.

**Sytuacja B: Brak plastra 24-48 h.**

• **Naklej nowy** plaster.
• **Dodatkowa ochrona przez 7 dni**.

**Sytuacja C: Brak plastra > 48 h.**

• **Naklej nowy** plaster.
• **Dodatkowa ochrona przez 7 dni**.
• Jeśli stosunek w ostatnich 5 dniach → rozważ antykoncepcję awaryjną.
• **Liczy się jak nowy cykl** - restart od tej daty.

**Zapomniałaś wymienić plaster (został > 7 dni):**

• **8 dni**: naklej nowy, skuteczność zachowana.
• **9+ dni**: naklej nowy + **dodatkowa ochrona 7 dni**.

**Zapomniałaś naklejać po 7-dniowej przerwie:**

• **< 24 h opóźnienia**: naklej, dodatkowa ochrona 7 dni.
• **> 24 h**: naklej + dodatkowa ochrona 7 dni + rozważ antykoncepcję awaryjną.

**Pominęłaś plaster w środku cyklu:**

• **Nie zapomniałaś** w wymianie - pomiń.
• **Zapomniałaś wymiany** - postępuj jak wyżej zależnie od czasu.

**Plaster + kąpiel / pływanie / sauna:**

• **Plaster jest wodoodporny** - można pływać, kąpać się.
• Sauna, gorąca jacuzzi - możliwe odklejenie. Sprawdź po sesji.
• **Po prysznicu** dosuszyć osuszką (delikatnie poklepać).

**Plaster + krem / olej:**

• **nie smaruj kremem, balsamem, oliwą** w miejscu plastra (powoduje odklejenie).
• Inne części ciała - bez problemu.

**Plaster + lek:**

• Niektóre leki **obniżają skuteczność** (rifampicyna, niektóre antybiotyki, ziele dziurawca, niektóre leki przeciwpadaczkowe).
• **Sprawdź interakcje** z lekarzem.

**Plaster + biegunka, wymioty:**

- **nie wpływają** na skuteczność plastra (omija przewód pokarmowy).

Skutki uboczne, przeciwwskazania

**Skutki uboczne (podobne do tabletek dwuskładnikowych + specyficzne):**

**Częste (1-10%):**

• **Reakcje skórne w miejscu plastra**: świąd, zaczerwienienie, podrażnienie (20%).
• **Bóle głowy, migreny**.
• **Tkliwość, ból piersi**.
• **Nudności** (w pierwszych cyklach).
• **Zmiany nastroju, drażliwość**.
• **Spadek libido**.
• **Wzrost masy ciała** (1-2 kg).
• **Plamienia śródcyklowe** (głównie pierwsze 2-3 cykle).

**Rzadkie (< 1%):**

• **Zakrzepica żył głębokich (DVT)** - **wyższe ryzyko niż tabletki** (60% więcej estrogenu).
• **Zatorowość płucna**.
• **Udar**, zawał (głównie u palaczek > 35 r.ż.).
• **Nadciśnienie**.
• **Choroba pęcherzyka żółciowego**.

**Przeciwwskazania bezwzględne (jak tabletki z estrogenem):**

• **Wywiad zakrzepicy** (DVT, PE) lub trombofilia.
• **Migrena z aurą**.
• **Palenie > 15 papierosów/dzień + wiek > 35 r.ż.**.
• **Niekontrolowane nadciśnienie**.
• **Cukrzyca z powikłaniami**.
• **Choroba wieńcowa, niewydolność serca**.
• **Rak piersi** (aktywny lub w wywiadzie).
• **Ciężka choroba wątroby**.
• **Ciąża**.
• **Karmienie piersią < 6 m.**.

**Przeciwwskazania względne:**

• **BMI > 30** lub waga > 90 kg (skuteczność obniżona, ryzyko zakrzepicy wyższe).
• **Wiek > 40 r.ż.**.
• **Czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego**.

**Co zwiększa ryzyko zakrzepicy z plastrem (vs tabletki):**

• Większa biodostępność estrogenu (60% więcej).
• Stabilne stężenie (brak "wahnięć").

**Statystyki ryzyka VTE:**

• **Bez antykoncepcji**: 2 na 10 000 kobiet/rok.
• **Tabletki dwuskładnikowe**: 5-10 na 10 000.
• **Evra plaster**: 8-12 na 10 000.
• **Ciąża**: 30 na 10 000.

To znaczy: ryzyko wciąż **niskie**, ale plaster jest na "wyższym końcu" wśród hormonalnych metod estrogenowych.

**Sytuacje wymagające pilnej konsultacji:**

• **Nagły, silny ból w klatce** + duszność → SOR (zatorowość płucna).
• **Jednostronny obrzęk + ból łydki** → SOR (DVT).
• **Silny ból głowy** + zaburzenia widzenia/mowy → SOR (udar).
• **Żółtaczka** → choroba wątroby.
• **Wyraźne krwawienie** z dróg rodnych.

**Przed podróżą lotniczą:**

• **Długie loty (> 6 h)** + plaster = większe ryzyko zakrzepicy.
• Pij wodę, ruszaj się, pończochy uciskowe.

Recepta online - co możemy wystawić

Receptę na **plaster Evra** wystawiamy przez teleporadę.

**Lekarz wystawi receptę, jeśli:**

• **Kontynuacja** wcześniejszego leczenia.
• **Pierwsza recepta** - z aktualnym badaniem ginekologicznym + cytologia (12-24 m.).
• Brak przeciwwskazań do estrogenu.
• **BMI < 30** (skuteczność > 90 kg obniżona).

**Lekarz odeśle stacjonarnie / do ginekologa:**

• Pierwsza antykoncepcja w życiu.
• Pacjentka z przeciwwskazaniami do estrogenu → minipigułka (Slinda, Cerazette), IUS Mirena.
• Niewyjaśnione krwawienia.

**Procedura:**

1. Wypełnij formularz: wiek, BMI, ciśnienie, palenie, choroby, leki, ostatnia cytologia, karmienie, dotychczasowa antykoncepcja, wywiad zakrzepicy/migreny. 2. Płatność. 3. Konsultacja z lekarzem. 4. E-recepta SMS-em w 15-60 min.

**Cena Evra:**

• ~150-250 zł/cykl (3 plastry).
• Nie refundowana.

**Patrz**: [[krazek-antykoncepcyjny-nuvaring]], [[antykoncepcja-bez-estrogenu]], [[tabletki-antykoncepcyjne-które-wybrać]].

**Źródła:**

• WHO: Medical Eligibility Criteria 2015.
• FIGO / ESHRE Guidelines on Contraception 2024.
• ChPL: Evra (URPL/EMA).
• ACOG Practice Bulletin on Hormonal Contraception.