Plaster antykoncepcyjny Evra - przewodnik 2026

Czym jest Evra i jak działa

Evra (Ortho Evra) to plaster transdermalny o wymiarach 4,5 × 4,5 cm, przylegający do skóry.

Skład:

• Norelgestromin 6 mg (progestyn - aktywny metabolit norgestimatu).
• Etynyloestradiol 600 µg.
• Uwalnianie dziennie: norelgestromin 150 µg + etynyloestradiol 20 µg do krwi.

Mechanizm:

Identyczny jak tabletki dwuskładnikowe:

• 1. Hamowanie owulacji (główny efekt).
• 2. Zagęszczanie śluzu szyjkowego.
• 3. Zmiany endometrium.

Skuteczność:

• Indeks Pearla 0,9 (typowe użycie ~9 ciąż na 100 kobieto-lat).
• W praktyce: 99% przy prawidłowym stosowaniu, ~91% przy typowych błędach.

Plus plastra:

• Tylko 1× w tygodniu - łatwiej pamiętać niż codzienna tabletka.
• Brak interakcji z jedzeniem (pomija przewód pokarmowy).
• Skuteczny mimo biegunki/wymiotów.
• Stabilne stężenie hormonów (mniej "spadków").
• Dyskretny (cielisty, mały, mało widoczny).

Minus:

• Wyższa ekspozycja na estrogen o 60% vs tabletki 30 µg → wyższe ryzyko zakrzepicy żył głębokich (DVT, PE).
• Plaster może się odkleić (wodne sporty, pocenie, niektóre kosmetyki).
• Mniej skuteczny u kobiet > 90 kg (BMI > 30).
• Reakcje skórne w miejscu naklejenia (świąd, zaczerwienienie) - 20%.
• Widoczny na skórze (zwłaszcza w lecie).
• Cena - porównywalna z tabletkami (150-250 zł/cykl).

Komu Evra pasuje:

• Kobiety, które zapominają codziennej tabletki.
• Kobiety z biegunką/wymiotami często.
• Pacjentki preferujące stabilne stężenie hormonów.
• Po nieudanych próbach tabletek (brak wpływu na żołądek).

Komu nie pasuje:

• BMI > 30 lub waga > 90 kg (mniej skuteczne).
• Reakcje alergiczne na plastry.
• Czynniki ryzyka zakrzepicy (palenie > 35 r.ż., otyłość, trombofilia).
• Pływacy zawodowi (problemy z przyklejeniem).
• Łuszczyca, AZS (mogą drażnić skórę).

Jak stosować - krok po kroku

Schemat klasyczny:

• Tydzień 1, 2, 3: nowy plaster każdego tygodnia (w tym samym dniu tygodnia).
• Tydzień 4: BEZ plastra (7 dni przerwy) → miesiączka.
• Następny tydzień: nowy cykl, plaster w tym samym dniu tygodnia co pierwszy.

Przykład: zaczynasz w niedzielę 1.06:

• 1.06 (niedziela) → plaster 1.
• 8.06 (niedziela) → wymień plaster 1 na plaster 2.
• 15.06 (niedziela) → wymień plaster 2 na plaster 3.
• 22.06 (niedziela) → ZDEJMIJ plaster 3, BEZ nowego (7-dniowa przerwa).
• 29.06 (niedziela) → nowy plaster (start nowego cyklu).

Gdzie nakleić:

Można:

• Pośladek (najpopularniejsze, niewidoczne).
• Brzuch dolny (poniżej linii bielizny).
• Górna część ramienia (zewnętrzna strona).
• Plecy górne (np. Pod łopatką).

nie wolno:

• Piersi (estrogen wpływa na tkankę gruczołową).
• Skóra zaczerwieniona, podrażniona.
• Skóra natłuszczona (kremy, balsamy, oleje).
• Cięcia, rany, blizny.
• Miejsca wyciska otarcia (bielizna, pasek).

Jak nakleić:

• 1. Wybierz suchą, czystą skórę.
• 2. Nie używaj kremu, balsamu, oliwy w miejscu.
• 3. Otwórz opakowanie.
• 4. Zdejmij folię ochronną z plastra (jedna strona).
• 5. Przyklej do skóry.
• 6. Mocno dociśnij dłonią 10-30 s.
• 7. Sprawdź, czy brzegi przylegają.

Wymiana co tydzień:

• W tym samym dniu tygodnia (np. Zawsze niedziela).
• W przybliżonej godzinie (rozbieżność ± 24 h zwykle bez znaczenia).
• Najpierw zdejmij stary plaster (delikatnie, zaczynając od rogu).
• Nakleij nowy w innym miejscu (rotacja).
• Stary plaster: zwiń + wyrzuć w kosz (NIE do toalety - hormony mogą zanieczyścić wody).

Pierwsza dawka (start):

Sytuacja A: Brak wcześniejszej antykoncepcji.

• Naklej plaster w 1. dzień miesiączki.
• Skuteczność natychmiast.

Sytuacja B: Quick Start (dowolny dzień).

• Naklej dowolnego dnia.
• Dodatkowa ochrona przez 7 dni.

Sytuacja C: Po porodzie (niekarmiąca).

- 3-4 tygodnie po porodzie (wcześniej zwiększone ryzyko zakrzepicy).

Sytuacja D: Zamiana z tabletek.

- Naklej w dniu, w którym zaczęłabyś nowy listek tabletek.

Sytuacja E: Po antykoncepcji awaryjnej (EllaOne):

• Naklej 6 dni po Escapelle lub 24 h po EllaOne.
• Dodatkowa ochrona przez 7 dni.

Co robić w sytuacjach awaryjnych

Plaster się odkleił częściowo:

• Mocno dociśnij dłonią.
• Jeśli nie przykleja się trwale - wymień na nowy.

Plaster odkleił się całkowicie:

Sytuacja A: Brak plastra < 24 h.

• Naklej nowy plaster.
• Skuteczność zachowana.

Sytuacja B: Brak plastra 24-48 h.

• Naklej nowy plaster.
• Dodatkowa ochrona przez 7 dni.

Sytuacja C: Brak plastra > 48 h.

• Naklej nowy plaster.
• Dodatkowa ochrona przez 7 dni.
• Jeśli stosunek w ostatnich 5 dniach → rozważ antykoncepcję awaryjną.
• Liczy się jak nowy cykl - restart od tej daty.

Zapomniałaś wymienić plaster (został > 7 dni):

• 8 dni: naklej nowy, skuteczność zachowana.
• 9+ dni: naklej nowy + dodatkowa ochrona 7 dni.

Zapomniałaś naklejać po 7-dniowej przerwie:

• < 24 h opóźnienia: naklej, dodatkowa ochrona 7 dni.
• > 24 h: naklej + dodatkowa ochrona 7 dni + rozważ antykoncepcję awaryjną.

Pominęłaś plaster w środku cyklu:

• Nie zapomniałaś w wymianie - pomiń.
• Zapomniałaś wymiany - postępuj jak wyżej zależnie od czasu.

Plaster + kąpiel / pływanie / sauna:

• Plaster jest wodoodporny - można pływać, kąpać się.
• Sauna, gorąca jacuzzi - możliwe odklejenie. Sprawdź po sesji.
• Po prysznicu dosuszyć osuszką (delikatnie poklepać).

Plaster + krem / olej:

• nie smaruj kremem, balsamem, oliwą w miejscu plastra (powoduje odklejenie).
• Inne części ciała - bez problemu.

Plaster + lek:

• Niektóre leki obniżają skuteczność (rifampicyna, niektóre antybiotyki, ziele dziurawca, niektóre leki przeciwpadaczkowe).
• Sprawdź interakcje z lekarzem.

Plaster + biegunka, wymioty:

- nie wpływają na skuteczność plastra (omija przewód pokarmowy).

Skutki uboczne, przeciwwskazania

Skutki uboczne (podobne do tabletek dwuskładnikowych + specyficzne):

Częste (1-10%):

• Reakcje skórne w miejscu plastra: świąd, zaczerwienienie, podrażnienie (20%).
• Bóle głowy, migreny.
• Tkliwość, ból piersi.
• Nudności (w pierwszych cyklach).
• Zmiany nastroju, drażliwość.
• Spadek libido.
• Wzrost masy ciała (1-2 kg).
• Plamienia śródcyklowe (głównie pierwsze 2-3 cykle).

Rzadkie (< 1%):

• Zakrzepica żył głębokich (DVT) - wyższe ryzyko niż tabletki (60% więcej estrogenu).
• Zatorowość płucna.
• Udar, zawał (głównie u palaczek > 35 r.ż.).
• Nadciśnienie.
• Choroba pęcherzyka żółciowego.

Przeciwwskazania bezwzględne (jak tabletki z estrogenem):

• Wywiad zakrzepicy (DVT, PE) lub trombofilia.
• Migrena z aurą.
• Palenie > 15 papierosów/dzień + wiek > 35 r.ż..
• Niekontrolowane nadciśnienie.
• Cukrzyca z powikłaniami.
• Choroba wieńcowa, niewydolność serca.
• Rak piersi (aktywny lub w wywiadzie).
• Ciężka choroba wątroby.
• Ciąża.
• Karmienie piersią < 6 m..

Przeciwwskazania względne:

• BMI > 30 lub waga > 90 kg (skuteczność obniżona, ryzyko zakrzepicy wyższe).
• Wiek > 40 r.ż..
• Czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego.

Co zwiększa ryzyko zakrzepicy z plastrem (vs tabletki):

• Większa biodostępność estrogenu (60% więcej).
• Stabilne stężenie (brak "wahnięć").

Statystyki ryzyka VTE:

• Bez antykoncepcji: 2 na 10 000 kobiet/rok.
• Tabletki dwuskładnikowe: 5-10 na 10 000.
• Evra plaster: 8-12 na 10 000.
• Ciąża: 30 na 10 000.

To znaczy: ryzyko wciąż niskie, ale plaster jest na "wyższym końcu" wśród hormonalnych metod estrogenowych.

Sytuacje wymagające pilnej konsultacji:

• Nagły, silny ból w klatce + duszność → SOR (zatorowość płucna).
• Jednostronny obrzęk + ból łydki → SOR (DVT).
• Silny ból głowy + zaburzenia widzenia/mowy → SOR (udar).
• Żółtaczka → choroba wątroby.
• Wyraźne krwawienie z dróg rodnych.

Przed podróżą lotniczą:

• Długie loty (> 6 h) + plaster = większe ryzyko zakrzepicy.
• Pij wodę, ruszaj się, pończochy uciskowe.

Recepta online - co możemy wystawić

Receptę na plaster Evra wystawiamy przez teleporadę.

Lekarz wystawi receptę, jeśli:

• Kontynuacja wcześniejszego leczenia.
• Pierwsza recepta - z aktualnym badaniem ginekologicznym + cytologia (12-24 m.).
• Brak przeciwwskazań do estrogenu.
• BMI < 30 (skuteczność > 90 kg obniżona).

Lekarz odeśle stacjonarnie / do ginekologa:

• Pierwsza antykoncepcja w życiu.
• Pacjentka z przeciwwskazaniami do estrogenu → minipigułka (Slinda, Cerazette), IUS Mirena.
• Niewyjaśnione krwawienia.

Procedura:

1. Wypełnij formularz: wiek, BMI, ciśnienie, palenie, choroby, leki, ostatnia cytologia, karmienie, dotychczasowa antykoncepcja, wywiad zakrzepicy/migreny. 2. Płatność. 3. Konsultacja z lekarzem. 4. E-recepta SMS-em w 15-60 min.

Cena Evra:

• ~150-250 zł/cykl (3 plastry).
• Nie refundowana.

Patrz: krazek antykoncepcyjny nuvaring, antykoncepcja bez estrogenu, tabletki antykoncepcyjne które wybrać.

Źródła:

• WHO: Medical Eligibility Criteria 2015.
• FIGO / ESHRE Guidelines on Contraception 2024.
• ChPL: Evra (URPL/EMA).
• ACOG Practice Bulletin on Hormonal Contraception.