Zinnat (cefuroksym) - dawkowanie, opinie, na co, ciąża
**Zinnat** (cefuroksym aksetyl) to **cefalosporyna II generacji** firmy **GSK** - antybiotyk II rzutu w **opornym zapaleniu zatok**, **zapaleniu ucha środkowego**, **bakteryjnym zapaleniu oskrzeli i płuc**, **niepowikłanym ZUM**, **boreliozie** i **zakażeniach skóry**. Stosowany **gdy amoksycylina (Amotaks) nie zadziałała** lub gdy patogen ma β-laktamazy (Klebsiella, MSSA, H. Influenzae β-lactamase-producing). Mechanizm: hamuje syntezę peptydoglikanu ściany bakteryjnej (wiązanie z PBP), **bardziej oporny na β-laktamazy** niż penicyliny. Szerokie spektrum: **rozszerzone wobec Gram-ujemnych** (H. Influenzae, M. Catarrhalis, Klebsiella, E. Coli) przy zachowaniu skuteczności wobec **paciorkowców i gronkowców MSSA**. **Bezpieczna w ciąży** (kat. B FDA) i karmieniu. Refundacja: **30%** w PL. Aksetyl to **prolek** - w jelicie hydrolizowany do aktywnego cefuroksymu, zwiększa biodostępność do 50%. Więcej: [[antybiotyk-na-zapalenie-zatok]] · [[recepta-na-antybiotyk-online]].
- Substancja czynna
- Cefuroksym aksetyl 125/250/500 mg (prolek)
- Producent
- GSK (oryginał) - Bsicef, Cefuroxime różni producenci
- Grupa
- Cefalosporyna II generacji (kod ATC J01DC02)
- Mechanizm
- Hamuje syntezę peptydoglikanu (wiązanie PBP), bakteriobójczy
- Spektrum
- Paciorkowce, MSSA, H. Influenzae (w tym β-lact.+), Moraxella, niektóre E. Coli, Klebsiella, Borrelia
- Wskazania
- Oporne zapalenie zatok, ucha, oskrzeli, CAP, ZUM, borelioza wczesna, zakażenia skóry
- Dawka u dorosłych
- **250-500 mg co 12 h przez 5-10 dni**; w boreliozie 500 mg co 12 h × 14-21 dni
- Dawka u dzieci
- **20-30 mg/kg/d w 2 dawkach** (zawiesina lub tabletki)
- Cena
- 20-40 zł za 10-14 tabl.; refundacja 30% - ryczałt 3,20 zł
- Ciąża
- **Kategoria B FDA** - bezpieczna we wszystkich trymestrach
Zinnat - co to jest, kiedy stosować zamiast amoksycyliny
**Zinnat** to handlowa nazwa **cefuroksymu aksetylu** firmy **GSK** (GlaxoSmithKline). Substancja czynna **cefuroksym** to **cefalosporyna II generacji** - antybiotyk β-laktamowy bardziej zaawansowany od penicylin (jak amoksycylina/Amotaks), o **szerszym spektrum** i większej oporności na β-laktamazy.
**Aksetyl** to **prolek** - cefuroksym sam się słabo wchłania, ale po dołączeniu acetoxyethyl-estru biodostępność doustna wzrasta do **50%** (w jelicie estry hydrolizują do aktywnego cefuroksymu).
**Klasyfikacja cefalosporyn - generacje**:
| Generacja | Przedstawiciele | Spektrum | Wskazania | |---|---|---|---| | **I gen.** | Cefaleksyna (Keflex), cefadroksyl, cefazolina | **Gram+ silny** (Streptococcus, MSSA), słaby Gram-ujemny | Skóra, ZUM łagodny, profilaktyka chirurgiczna | | **II gen.** | **Cefuroksym (Zinnat)**, cefaklor, cefoksytyna | **Mieszany**: + H. Influenzae, Moraxella, beztlenowce | Zapalenie zatok, ucha, oskrzeli, ZUM, borelioza | | **III gen.** | Ceftriakson (Rocephin - i.v.), cefiksym (Suprax), cefpodoksym | **Gram-ujemny silny**, ale **gorszy na Staph** | Powikłany ZUM, gonorrhea, posocznica, meningitis | | **IV gen.** | Cefepim | **Pseudomonas + Gram+** | Szpital - ciężkie zakażenia | | **V gen.** | Ceftarolina | **MRSA** | Szpital - MRSA |
**Spektrum cefuroksymu**:
**Skuteczny wobec**: - ***Streptococcus pneumoniae*** (paciorkowiec zapalenia płuc) - **80-90% wrażliwych** - ***Streptococcus pyogenes*** (angina) - >99% wrażliwych - ***Staphylococcus aureus*** **MSSA** (metycylinowrażliwy) - w PL ok. **70-80% wrażliwych** (w odróżnieniu od MRSA, opornego) - ***Haemophilus influenzae*** - **w tym szczepy z β-laktamazami** (różnica vs amoksycylina!) - ***Moraxella catarrhalis*** - w tym z β-laktamazami - ***Klebsiella pneumoniae*** (niektóre szczepy) - ***Escherichia coli*** (uropatogenne - niektóre szczepy) - ***Borrelia burgdorferi*** (krętki Lyme'a) - ***Neisseria gonorrhoeae, meningitidis*** (rzeżączka, zapalenie opon) - Niektóre beztlenowce
- *Nieskuteczny wobec**:
- ***MRSA*** (metycylinooporny S. Aureus)
- ***Pseudomonas aeruginosa***
- ***Enterococcus***
- ***Mycoplasma, Chlamydia*** (brak ściany komórkowej)
- ***Acinetobacter, Serratia***
- Bakterie z ESBL (extended-spectrum beta-lactamases)
**Wskazania zatwierdzone przez URPL/PTChI**:
- 1. **Oporne zapalenie zatok przynosowych** (II rzut po amoksycylinie):
- Dawka: **500 mg co 12 h przez 7-10 dni**
- Wskazanie: brak poprawy po 48-72 h amoksycyliny, podejrzenie β-laktamaz
- 2. **Zapalenie ucha środkowego** (II rzut):
- Dorośli: 250-500 mg co 12 h × 5-7 dni
- Dzieci: **20-30 mg/kg/d w 2 dawkach** × 5-10 dni
- 3. **Bakteryjne zapalenie oskrzeli, CAP**:
- Dawka: **500 mg co 12 h × 5-10 dni**
- Skuteczny wobec H. Influenzae z β-laktamazami (różnica vs amoksycylina!)
4. **Borelioza - wczesny rumień wędrujący**: - Dawka: **500 mg co 12 h × 14-21 dni** - II rzut po doksycyklinie (która jest preferowana u dorosłych, ale przeciwwskazana w ciąży i u dzieci < 8 lat)
- 5. **Zakażenia skóry i tkanek miękkich**:
- Cellulitis: 500 mg co 12 h × 5-7 dni
- MSSA wrażliwy; w MRSA - wankomycyna
- 6. **Niepowikłany ZUM** (alternatywa, gdy oporność na inne):
- Dawka: 125-250 mg co 12 h × 3-5 dni
- Sprawdź antybiogram
7. **Rzeżączka** (gonorrhea) - niepowikłana: - 1000 mg jednorazowo (ale ceftriakson 500 mg i.m. Preferowany)
8. **Profilaktyka okołooperacyjna**: - 1500 mg i.v. (postać szpitalna) 30 min przed zabiegiem
**Zinnat vs Amotaks (amoksycylina) - kiedy wybrać Zinnat**:
| Cecha | Amotaks (amoksycylina) | Zinnat (cefuroksym) | |---|---|---| | β-laktamazy | **Wrażliwy** (jeśli H. Influenzae produkuje β-lactamase - bezsilny) | **Oporny** (działa na β-lact.+) | | Spektrum Gram-ujemne | Słabe | **Szersze** (H. Infl., Moraxella, Klebsiella) | | Spektrum Gram-dodatnie | **Silne** (S. Pyogenes, S. Pneumoniae) | Silne | | MSSA (Staph) | Słaby | **Skuteczny** | | MRSA | Brak | Brak | | Dawkowanie | 3×/dzień (co 8 h) | **2×/dzień (co 12 h)** - wygodniejsze | | Cena | 12-25 zł | 20-40 zł | | W ciąży | Kategoria B | Kategoria B (równie bezpieczne) | | Skuteczność w anginie paciorkowcowej | **Lepszy** (klasyczny I rzut) | Wystarczający, ale niepotrzebny | | Skuteczność w opornych zatokach | Gorszy | **Lepszy** |
**Wybierz Zinnat zamiast Amotaks gdy**: - **Brak poprawy po 48-72 h amoksycyliny** w zapaleniu zatok/ucha → podejrzenie β-laktamaz - **Pacjent niedawno (3 mies.) brał amoksycylinę** → ryzyko oporności - **Zakażenie z udziałem H. Influenzae β-lactamase+** lub Moraxella - **Zakażenie skóry MSSA** (nie tylko paciorkowcowe) - **Borelioza** w ciąży lub u dzieci < 8 lat (gdy doksycyklina przeciwwskazana) - **Łagodna alergia na penicyliny** (niealgiczna wysypka opóźniona) - krzyżowa reakcja z cefalosporynami **~2%** (znacznie niższa niż dawniej sądzono - kiedyś podawano 10%)
**Czego Zinnat nie leczy**:
❌ **MRSA** - wymaga wankomycyny, linezolidu, klindamycyny ❌ **Pseudomonas aeruginosa** - wymaga cyprofloksacyny (Cipronex), piperacylina/tazobaktam ❌ **Mycoplasma, Chlamydia, Legionella** (atypowe zapalenia płuc) - wymagają makrolidów lub doksycykliny ❌ **Beztlenowce w głębokich infekcjach** - wymagają metronidazol/klindamycyna ❌ **Wirusy** - przeziębienie, grypa, COVID
**Jak zamówić Zinnat online**: konsultacja na **[ereceptaonline24.pl/usługi/e-recepta](https://www.ereceptaonline24.pl/usługi/e-recepta)** kosztuje **59 zł**. Wypełnij formularz (objawy infekcji, **wcześniejsze leczenie amoksycyliną** - kluczowe, alergie, choroby, leki, ciąża/karmienie). Lekarz w 1-2 godziny oceni czy Zinnat jest odpowiedni i wystawi e-receptę. **Refundacja 30%** - ryczałt 3,20 zł.
Dawkowanie Zinnat - dorośli, dzieci, borelioza
**Dawkowanie u dorosłych** zależy od wskazania:
**1) Zapalenie zatok ostre (oporne na amoksycylinę)**: - **500 mg co 12 h przez 7-10 dni**
**2) Zapalenie ucha środkowego**: - **250-500 mg co 12 h przez 5-7 dni**
**3) Bakteryjne zapalenie oskrzeli, CAP (zapalenie płuc)**: - **500 mg co 12 h przez 5-10 dni**
- *4) Borelioza wczesna (rumień wędrujący)**:
- **500 mg co 12 h przez 14-21 dni**
- Alternatywa: doksycyklina (preferowana u dorosłych); cefuroksym **w ciąży** i u **dzieci < 8 lat**
**5) Zakażenia skóry i tkanek miękkich**: - **500 mg co 12 h przez 5-7 dni**
**6) Niepowikłany ZUM**: - **125-250 mg co 12 h przez 3-5 dni** (sprawdź antybiogram)
**7) Rzeżączka niepowikłana**: - **1000 mg jednorazowo** (ale ceftriakson 500 mg i.m. Preferowany)
**Dawkowanie u dzieci** (zawiesina 125/250 mg w 5 ml):
| Wiek/masa | Dawka | |---|---| | **< 3 mies.** | Nie zalecane (brak danych) | | **3 mies. - 2 lata** (5-12 kg) | 10 mg/kg co 12 h (max 125 mg/dawka); w ostrym zapaleniu ucha 15 mg/kg co 12 h (max 250 mg) | | **2-12 lat** (12-40 kg) | 15 mg/kg co 12 h (max 250 mg/dawka); w ostrym zapaleniu ucha 15 mg/kg co 12 h (max 250 mg) | | **> 12 lat lub > 40 kg** | Dawka dorosłego (250-500 mg co 12 h) |
- *Borelioza u dzieci**:
- < 12 lat (lub < 40 kg): **30 mg/kg/d w 2 dawkach** przez 14-21 dni (max 1000 mg/d)
- > 12 lat: 500 mg co 12 h × 14-21 dni
**Zasady stosowania**:
- **Z posiłkiem** - kluczowe dla wchłaniania aksetylu (estry hydrolizują lepiej w obecności pokarmu); **biodostępność rośnie z 37% na czczo do 52% po posiłku**
- **Co 12 godzin** (rano + wieczór) - 2×/dzień wystarczające
- **Tabletki w całości** - nie kruszyć, nie żuć (bardzo gorzki smak)
- **Zawiesina dla dzieci**: wstrząsnąć przed użyciem, dokładnie odmierzyć
- **Popijaj wodą** (nie sokiem)
- *Pełen kurs leczenia**:
- **NIGDY nie skracaj** kursu, nawet jeśli objawy ustąpią po 2-3 dniach
- **Czas trwania**: zazwyczaj 7-10 dni; borelioza 14-21 dni
- Skrócenie zwiększa ryzyko nawrotu i oporności
**U pacjentów z niewydolnością nerek**:
- | Klirens (ml/min) | Dawka |
- |---|---|
- | > 30 | Pełna dawka |
- | 10-30 | 250 mg co 12 h |
- | < 10 | 250 mg co 24 h |
- | Hemodializa | 250 mg po dializie |
- *Co zrobić, gdy zapomnisz dawkę**:
- Spóźnienie < 6 h: weź natychmiast
- Spóźnienie > 6 h: pomiń, weź następną o normalnej porze (NIE podwajaj)
- *Co zrobić, gdy zwymiotujesz**:
- Wymioty < 1 h: weź drugą tabletkę
- Wymioty > 1 h: wchłonięty, nic nie rób
- Częste wymioty: bierz z większą ilością pokarmu, konsultacja lekarska
- *Co zrobić przy biegunce**:
- **Łagodna**: kontynuuj, dodaj probiotyki (Enterol 250 mg 2-3×/d) z odstępem 2 h
- **Ciężka, krwawa, z gorączką**: przerwij, idź na SOR - możliwe C. Difficile
**Probiotyki**: - **Saccharomyces boulardii** (Enterol) - najsilniejsze dowody w prewencji AAD (antibiotic-associated diarrhea) - **Lactobacillus rhamnosus GG** - Stosować w okresie antybiotyku + 1-2 tyg. po
Skutki uboczne, ciąża, alergia, alkohol, interakcje
**Najczęstsze działania niepożądane** (3-10%):
- **Biegunka** (5-10%)
- **Nudności, wymioty** (3-7%)
- **Bóle brzucha**
- **Wysypka skórna** (1-3%)
- **Świąd**
- **Bóle głowy**
- **Zawroty głowy**
**Rzadkie**:
- **Wzrost enzymów wątrobowych** (AlAT, AspAT)
- **Eozynofilia**
- **Drożdżyca jamy ustnej, pochwy** (zwykle łagodna)
- **Zapalenie języka, śluzówki jamy ustnej**
**Rzadkie, ale poważne**:
- **Reakcje alergiczne**: pokrzywka, obrzęk Quinckego, anafilaksja
- **Rzekomobłoniaste zapalenie jelit** (C. Difficile)
- **Cholestatyczne zapalenie wątroby**
- **Niedokrwistość hemolityczna** (test Coombsa dodatni)
- **Trombocytopenia, leukopenia**
- **Stevens-Johnson syndrome, TEN** (ekstremalnie rzadko)
**Zinnat a alergia krzyżowa z penicylinami**:
Klasycznie uważano, że **10% pacjentów alergicznych na penicyliny** ma reakcję krzyżową na cefalosporyny. **Obecne dane** (Pichichero ME 2007, Macy E 2014):
- **Cefalosporyny I generacji** (cefaleksyna) - reakcja krzyżowa ~2%
- **Cefalosporyny II gen. (Zinnat)** - reakcja krzyżowa **~1%**
- **Cefalosporyny III gen.** (ceftriakson) - reakcja krzyżowa < 1%
**Zasady**: - **Łagodna wysypka opóźniona po penicylinach** → Zinnat **prawdopodobnie bezpieczny** - **Anafilaksja po penicylinach** → **unikaj cefalosporyn**, wybierz makrolid (klarytromycyna), klindamycynę, fluorochinolon
**Zinnat a ciąża**:
- **Kategoria B FDA** - **bezpieczna we wszystkich trymestrach** (jak penicyliny)
- Stosowana w **boreliozie ciążowej** (gdy doksycyklina przeciwwskazana)
- Dawkowanie: jak u dorosłych (250-500 mg co 12 h)
- *Zinnat a karmienie piersią**:
- Małe ilości przenikają do mleka (~3% dawki)
- **Można stosować** - obserwuj niemowlę pod kątem biegunki, wysypki, drożdżycy
**Zinnat a alkohol**:
- **Brak bezpośredniej interakcji** disulfiramowej (jak przy metronidazolu)
- **Umiarkowane spożycie** zazwyczaj bezpieczne
- **Duże ilości** mogą drażnić żołądek (zwłaszcza po antybiotyku)
- Zalecenie: ograniczyć alkohol w trakcie infekcji
**Zinnat a antykoncepcja hormonalna**:
- **Większość antybiotyków nie zmniejsza skuteczności tabletek** (Cochrane 2024)
- Wyjątki: **ryfampicyna, ryfabutyna**
- **Zinnat nie wpływa istotnie** na antykoncepcję
- Uwaga: jeśli pojawi się **biegunka > 24 h** lub **wymioty < 2 h po tabletce antykoncepcyjnej** - użyj prezerwatywy przez 7 dni
**Interakcje z innymi lekami**:
| Lek | Mechanizm | Co zrobić | |---|---|---| | **Probenecyd** | Hamuje wydalanie nerkowe → wyższe stężenia cefuroksymu | Może być wykorzystane w niektórych zakażeniach | | **Antagoniści H2** (ranitydyna, famotydyna), **IPP** (omeprazol, pantoprazol) | Wzrost pH żołądka → spadek wchłaniania aksetylu | **2 h odstępu** przed/po Zinnat | | **Warfaryna** | Zmiana INR (zazwyczaj wzrost) | Monitoruj INR | | **Aminoglikozydy** (gentamycyna) | Sumowanie nefrotoksyczności | Ostrożnie | | **Diuretyki pętlowe** (furosemid) | Sumowanie nefrotoksyczności | Ostrożnie | | **Doustne szczepionki bakteryjne** (BCG, tyfus Vivotif) | Niszczy żywe atenuowane | Odstęp 3 dni przed/po | | **Antykoncepcja hormonalna** | Klinicznie nieistotny wpływ | Bez ograniczeń (poza biegunką) |
**Zinnat a prowadzenie pojazdów**: zazwyczaj brak wpływu; rzadko zawroty głowy.
**Alternatywy do Zinnat**:
| Sytuacja | Alternatywa | |---|---| | **Niepowikłana angina, zatoki, ucho** | Amotaks (amoksycylina) - I rzut, tańszy | | **Oporne zatoki, ucho po amoksycylinie** | Amoksiklav/Augmentin - z klawulanianem; lub Zinnat | | **Borelioza wczesna u dorosłych** | Doksycyklina 100 mg co 12 h × 14-21 dni - I rzut; Zinnat II rzut | | **Borelioza u dzieci < 8 lat / w ciąży** | **Zinnat** lub amoksycylina | | **MRSA** | Wankomycyna, linezolid, klindamycyna | | **Pseudomonas** | Cyprofloksacyna (Cipronex) lub piperacylina/tazobaktam | | **Atypowe zapalenie płuc (Mycoplasma)** | Klarytromycyna (Klacid), azytromycyna, doksycyklina | | **Alergia na penicyliny i cefalosporyny** | Makrolid, klindamycyna, fluorochinolon |
**Zgłaszanie działań niepożądanych** - URPL ([smz.ezdrowie.gov.pl](https://smz.ezdrowie.gov.pl)) lub GSK.