Leki psychiatryczne - przewodnik (depresja, lęk, ADHD, bezsenność)
Leki psychiatryczne na e-receptę: SSRI/SNRI (asertin, lexapro, dulsevia), ADHD (concerta, atomoksetyna, elvanse), bezsenność (hydroksyzyna), depresja (trittico cr 75; ChPL nie wymienia bezsenności), lęk (hydroksyzyna, SSRI). Konsultacja psychiatryczna online od 199 zł.
Recenzja medyczna: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn, PWZ 3211301)
Autor: Redakcja MEDINOW Sp. z o.o. · Wytyczne redakcyjne
5 głównych obszarów psychiatrii i leki 2026
Psychiatria obejmuje 5 głównych jednostek chorobowych najczęściej diagnozowanych w Polsce 2026:
| Schorzenie | Częstość PL | Leki I rzutu |
|---|---|---|
| Depresja | 1,5 mln pacjentów | SSRI: asertin, lexapro, escitalopram, paroksetyna |
| Zaburzenia lękowe | 2-3 mln | SSRI: sertralina, escitalopram + hydroxyzinum |
| Bezsenność | 30-50% dorosłych | hydroxyzinum, melatonina; trittico cr 75 (trazodon) - ChPL wymienia wyłącznie zaburzenia depresyjne, nie bezsenność |
| ADHD u dorosłych | 4-5% populacji (~1,5 mln) | concerta, medikinet, atomoksetyna, elvanse |
| Choroba afektywna dwubiegunowa | 1-2% | Stabilizatory: lit, walproinian, lamotrygina |
Uwaga: Ta kategoria łączy się z depresja, ADHD, bezsenność - szczegółowe informacje znajdziesz tam.
Konsultacja psychiatryczna online (250 zł) jest idealna do kontynuacji terapii (przedłużenie recepty po pierwszej wizycie z psychiatrą stacjonarnym), drobnych korekt dawek, bezsenności sytuacyjnej. Pierwsza diagnoza ciężkiej depresji, zaburzeń psychotycznych - wymaga fizycznej wizyty.
Depresja - SSRI/SNRI w 2026
Depresja dotyka 1,5 mln Polaków (NFZ 2024) - kobiety 2× częściej. Wytyczne NICE 2022 + APA 2022 rekomendują SSRI jako I rzut.
5 głównych SSRI w Polsce:
| Lek | Substancja | Dawka start | Cel dawka | Profil |
|---|---|---|---|---|
| asertin | Sertralina | 25-50 mg | 50-200 mg | Najwszechstronniejszy, OK w ciąży |
| lexapro | Escitalopram | 5-10 mg | 10-20 mg | Najmniej interakcji, krótszy T½ |
| Cipramil/Citaxin | Citalopram | 10-20 mg | 20-40 mg | Ryzyko wydłużenia QT >40 mg |
| Seroxat | Paroksetyna | 10-20 mg | 20-50 mg | Najsilniejsza, dyskontynuacja trudna |
| Bioxetin/Fluoksetyna | Fluoksetyna | 10-20 mg | 20-60 mg | Aktywująca, długi T½ |
SNRI (II rzut): - dulsevia (duloksetyna) - depresja + ból neuropatyczny + fibromialgia. 30-120 mg. - Velaxin/Efectin (wenlafaksyna) - depresja oporna, lęk. 75-225 mg SR.
Inne klasy: - wellbutrin (bupropion) - pomocne przy zmęczeniu, motywacji, rzucaniu palenia. NIE w lęku/bezsenności (aktywujący). - Mirtazapina (Mirzaten) - depresja + bezsenność (uspokajająca), apetyt. - trittico cr 75 (trazodon) - zaburzenia depresyjne, w tym depresja z lękiem (ChPL nie wymienia bezsenności ani dawki na sen; o leczeniu decyduje lekarz).
- Kluczowe zasady:*
- 1. 4-6 tygodni do pełnego efektu - nie odstawiaj po 2 tygodniach!
- 2. Pełna remisja, nie tylko poprawa - przyjmuj kolejne 6-12 mc po remisji
- 3. Stopniowa redukcja przy odstawianiu (25% co 2 tygodnie) - zespół discontinuation
- 4. Pierwsze 2 tygodnie - możliwe zwiększenie myśli samobójczych u <25 r.ż. - monitoring
Więcej: asertin, lexapro, dulsevia, depresja leki przeciwdepresyjne.
ADHD u dorosłych - leki I rzutu
ADHD u dorosłych jest często niezdiagnozowane - szacuje się 4-5% populacji (1,5 mln Polaków). Diagnostyka wymaga wywiadu klinicznego + testów (np. ASRS-v1.1 screening, DIVA-5 wywiad).
Główne leki:
| Lek | Substancja | Klasa | Dawka |
|---|---|---|---|
| concerta | Metylofenidat | Psychostymulant XR | 18-72 mg 1×/d |
| medikinet CR | Metylofenidat | Psychostymulant, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu | dorośli: od 10 mg/d, maks. 80 mg/d (nie więcej niż 1 mg/kg mc.), 2×/d (rano i w południe) |
| elvanse | Lisdeksamfetamina | Psychostymulant prodrug | 30-70 mg 1×/d |
| atomoksetyna (np. Auroxetyn, Konaten, Atofab) | Atomoksetyna | NRI (niestymulujący) | 40-100 mg 1×/d |
Wybór leku: - Concerta - raz na dobę rano; w badaniach u dzieci działanie ok. 12 h (dla dorosłych ChPL podaje tylko farmakokinetykę) - Elvanse - najdłuższy efekt 12-14h, mniejsze ryzyko nadużycia, nierefundowany (poza wykazem leków refundowanych na 1 października 2026) - Atomoksetyna - gdy stymulanty przeciwwskazane (bezsenność, lęk, sercowo-naczyniowe) - Wellbutrin XR - off-label ADHD + depresja jednocześnie
Concerta i Medikinet mają w Rejestrze Produktów Leczniczych kategorię Rpw - recepta Rpw (lek na receptę zawierający środki odurzające lub substancje psychotropowe z wykazów ustawy). E-recepta na ADHD wymaga: 1) diagnoza psychiatry stacjonarnego, 2) kontynuacja terapii - psychiatra online może wystawić receptę kontynuującą.
- Skutki uboczne stymulantów:*
- Bezsenność (przyjmuj rano!)
- Spadek apetytu, masy ciała
- Wzrost tętna i ciśnienia (w badaniach u dzieci ciśnienie często rosło o ponad 10 mmHg)
- Pobudzenie, drażliwość
- Często tiki i lęk; niezbyt często objawy psychotyczne
Więcej: concerta, atomoksetyna, elvanse, adhd u dorosłych.
Bezsenność - co stosować i czego unikać
Bezsenność dotyczy 30-50% dorosłych Polaków w danym roku. Wytyczne AASM 2024 + EAS 2023 wyróżniają:
I rzut - niefarmakologiczny: - CBT-I (terapia poznawczo-behawioralna bezsenności) - najskuteczniejsza w przewlekłej bezsenności, refundowana NFZ w 2026 - Higiena snu, ograniczenie czasu w łóżku, kontrola bodźców - Melatonina 0,5-5 mg 1-2 h przed snem (Melatonin) - najbezpieczniejsza, część preparatów bez recepty (OTC), brak uzależnienia
II rzut - farmakoterapia:
| Lek | Klasa | Dawka | Profil bezpieczeństwa |
|---|---|---|---|
| trittico cr 75 | Trazodon (antydepresant) | ChPL nie wymienia bezsenności (wskazanie: zaburzenia depresyjne) i nie podaje dawki na sen | ChPL: brak dowodów na działanie uzależniające; ostrzeżenia m.in. o hipotonii, zaburzeniach rytmu serca i priapizmie |
| hydroxyzinum | Antyhistaminik H1 | 25-50 mg | OK do 7-14 dni, senność rano |
| Mirtazapina | NaSSA antydepresant | 7,5-15 mg | Bezpieczna, ale przybieranie na wadze |
| Doxepin | TCA | 3-6 mg | Brak uzależnienia, mało skutków |
III rzut - BENZODIAZEPINY i Z-leki (OGRANICZONE): - Stilnox/Sanval (zolpidem) 5-10 mg - max 4 tygodnie! - Imovane (zopiklon) 7,5 mg - max 4 tygodnie! - Estazolam, Lorafen - nie w bezsenności poza krótkookresowymi sytuacjami stresowymi (max 7-14 dni!) - Xanax - ChPL nie wymienia bezsenności; wskazanie: krótkotrwałe (maks. 2-4 tygodnie) leczenie ciężkich stanów lękowych u dorosłych
MOGĄ UZALEŻNIAĆ (ChPL Xanax: także w dawkach terapeutycznych, ryzyko rośnie z dawką i czasem leczenia). Wytyczne EAS 2023 mówią wprost: benzodiazepiny i Z-leki nie powinny być stosowane >4 tygodni w bezsenności.
- Czego unikać:*
- Długoterminowe nasenne BZD/Z-leki - uzależnienie, tolerancja, zaburzenia pamięci
- Sezonowe odstawienia + powroty - pogarsza problem
- Alkohol "na sen" - pogarsza jakość snu, łatwo uzależnia
Więcej: trittico cr 75, hydroxyzinum, bezsenność leki, melatonina czy wystarczy.
Zaburzenia lękowe - SSRI + hydroksyzyna
Zaburzenia lękowe to najczęstsza kategoria zaburzeń psychicznych w Polsce - GAD, fobia społeczna, agorafobia, lęk paniczny, OCD, PTSD. Razem 2-3 mln pacjentów.
Wytyczne NICE 2024:
1. Łagodny GAD/lęk → CBT, hydroxyzinum doraźnie 25-50 mg 2. Umiarkowany/silny GAD → SSRI: sertralina (asertin) 50-200 mg, escitalopram (lexapro) 10-20 mg 3. Lęk paniczny → asertin 25-50 mg start (lęk wzrasta przy starcie!) → 50-200 mg 4. OCD → SSRI w wysokich dawkach (sertralina 200 mg, escitalopram 20 mg, fluoksetyna 60 mg) 5. PTSD → sertralina, paroksetyna (jedyne zarejestrowane) 6. Fobia społeczna → sertralina, escitalopram, wenlafaksyna SR
Hydroksyzyna (hydroxyzinum) - pierwszy bezpieczny lek "uspokajający": - 25 mg 3-4×/d w lęku - Nie uzależnia (w przeciwieństwie do benzodiazepin!) - Działa też przeciwbólowo, przeciwhistaminowo - Skutek uboczny: senność, suchość w ustach - Ostrzeżenie EMA 2015 o wydłużeniu QT - sprawdź EKG przy >100 mg/d lub kardiologicznych chorobach
Benzodiazepiny (Xanax, Lorafen, Relanium, Estazolam): - TYLKO krótko (max 2-4 tygodnie!) w sytuacjach kryzysowych - Mogą uzależniać także w dawkach terapeutycznych i u osób bez czynników ryzyka; ryzyko rośnie z dawką i czasem stosowania (ChPL Xanax) - nie w lęku przewlekłym - SSRI są lepszym wyborem długoterminowym
Buspiron (Spamilan) - alternatywa, działa po 2-4 tygodniach, nie uzależnia, ale mniej skuteczny niż SSRI.
Więcej: hydroxyzinum, asertin, zaburzenia lekowe leczenie.
E-recepta psychiatryczna - co możliwe online
Konsultacja psychiatryczna online na ereceptaonline24.pl - 250 zł, recepta w 30 minut.
Co MOŻNA przez e-receptę: - Kontynuacja terapii antydepresyjnej - SSRI (asertin, lexapro), SNRI (dulsevia) po pierwszej wizycie psychiatry stacjonarnego - Drobne korekty dawek - np. Zwiększenie sertraliny z 50 na 100 mg - Recepta na hydroksyzynę w lęku łagodnym/umiarkowanym - Trittico CR 75 w zaburzeniach depresyjnych (ChPL nie wymienia bezsenności) - Kontynuacja ADHD - concerta, medikinet, atomoksetyna po diagnozie psychiatry stacjonarnego - Recepta na melatoninę 5 mg (forma na receptę)
- Co WYMAGA wizyty psychiatrycznej stacjonarnej:*
- Pierwsze rozpoznanie depresji ciężkiej z myślami samobójczymi
- Pierwsza diagnoza ADHD u dorosłych - wymagana strukturalna ocena (DIVA-5, ASRS-v1.1)
- Choroba afektywna dwubiegunowa - stabilizatory wymagają monitorowania (lit - poziom krwi!)
- Psychoza, schizofrenia - neuroleptyki wymagają fizycznej oceny
- Benzodiazepiny do długiego stosowania - ostrożne (uzależnienie)
- Recepty Rpw (kontrolowane - stymulanty, niektóre opioidy) - ograniczenia online
- Czerwone flagi (NIE online, do SOR/112):*
- Myśli samobójcze aktywne + plan
- Psychoza ostra (omamy, urojenia)
- Zachowania agresywne
- Ostre objawy odstawienne (drgawki!) z alkoholu, BZD
Konsultacja na ereceptaonline24.pl: 250 zł, recepta w 30 minut od potwierdzenia płatności.