Mirtazapina - lek przeciwdepresyjny (NaSSA) na depresję z bezsennością i lękiem

Mirtazapina to lek przeciwdepresyjny z grupy NaSSA (noradrenergiczne i specyficzne serotoninergiczne leki przeciwdepresyjne), stosowany przede wszystkim w leczeniu epizodów dużej depresji. Jej cechą wyróżniającą jest wyraźne działanie nasenne i poprawiające apetyt, dzięki czemu szczególnie dobrze sprawdza się u pacjentów z depresją współistniejącą z bezsennością, lękiem i utratą masy ciała. Lek wydawany jest wyłącznie na receptę (Rp), zwykle przyjmowany raz na dobę wieczorem, w dawkach 15, 30 lub 45 mg. Leczenie powinno być prowadzone pod kontrolą lekarza, a recepta - także kontynuacyjna - może zostać wystawiona w ramach e recepta. Zobacz też powiązane leki, np. trittico cr 75 oraz mirtazapina w kontekście innych antydepresantów.

Substancja czynna
Mirtazapina (mirtazapine)
Grupa / klasa
Lek przeciwdepresyjny NaSSA (noradrenergiczny i specyficzny serotoninergiczny)
Postać
Tabletki powlekane oraz tabletki rozpadające się w jamie ustnej (ODT)
Dostępne dawki
15 mg, 30 mg, 45 mg
Kategoria dostępności
Rp - lek wyłącznie na receptę
Cena orientacyjna
ok. 8-30 zł (zależnie od dawki, opakowania i refundacji)
Refundacja
Tak - objęta refundacją NFZ we wskazaniach rejestracyjnych (odpłatność zależna od preparatu)
Kod ATC
N06AX11
Główne wskazania
Epizody dużej depresji, zwłaszcza z bezsennością i lękiem
Typowe dawkowanie
15-45 mg na dobę, raz dziennie wieczorem przed snem

Zamów e-receptę

Zobacz wszystkie: Leki psychiatryczne

Jak uzyskać receptę na Mirtazapina online?

Receptę na Mirtazapina można uzyskać przez e-konsultację (59,00 zł) — kod e-recepty trafia na e-mail zwykle w 15 minut, 24/7:

  1. Wypełnij formularz medyczny — wskaż Mirtazapina jako potrzebny lek i opisz dotychczasowe leczenie lub objawy.
  2. Opłać e-konsultację (59,00 zł) — BLIK lub kartą płatniczą.
  3. Lekarz (PWZ 3211301) weryfikuje wywiad medyczny — o wystawieniu recepty zawsze decyduje lekarz.
  4. Odbierz 4-cyfrowy kod PIN e-recepty e-mailem, zwykle w 15 minut.
  5. Zrealizuj e-receptę w dowolnej aptece w Polsce — podaj kod PIN i PESEL (albo pokaż receptę w aplikacji mojeIKP).

Jeśli lekarz uzna, że lek nie jest dla Ciebie bezpieczny, nie wystawi recepty — otrzymasz wtedy zwrot opłaty.

Co to jest mirtazapina i na co się ją stosuje?

Mirtazapina to lek przeciwdepresyjny należący do grupy NaSSA - noradrenergicznych i specyficznych serotoninergicznych leków przeciwdepresyjnych. Jest to odrębna klasa farmakologiczna, działająca inaczej niż popularne leki z grupy SSRI (np. sertralina czy fluoksetyna). Substancja została wprowadzona do lecznictwa w latach 90. XX wieku i do dziś pozostaje jednym z najczęściej przepisywanych antydepresantów w Polsce - fraza „mirtazapina" generuje kilka tysięcy wyszukiwań miesięcznie, co świadczy o jej szerokim zastosowaniu.

Głównym i zarejestrowanym wskazaniem do stosowania mirtazapiny jest leczenie epizodów dużej depresji (depresji o nasileniu umiarkowanym i ciężkim). To, co odróżnia ją od wielu innych leków przeciwdepresyjnych, to wyraźny profil działania:

  • silne działanie nasenne - szczególnie w niższych dawkach (15 mg), co czyni lek przydatnym u osób z depresją przebiegającą z bezsennością;
  • działanie przeciwlękowe - łagodzi napięcie, niepokój i zamartwianie się;
  • pobudzanie apetytu i sprzyjanie przyrostowi masy ciała - korzystne u pacjentów wyniszczonych, z brakiem łaknienia, ale niepożądane u osób z nadwagą;
  • brak typowych dla SSRI zaburzeń funkcji seksualnych oraz mniejsze nasilenie dolegliwości żołądkowo-jelitowych.

Z tego powodu mirtazapina jest szczególnie chętnie wybierana u pacjentów, u których depresji towarzyszą trudności z zasypianiem, przewlekły lęk, chudnięcie czy brak apetytu. W praktyce psychiatrycznej bywa też stosowana poza wskazaniami rejestracyjnymi (off-label) - m.in. w niektórych zaburzeniach lękowych, jako lek wspomagający sen czy w celu łagodzenia nudności - jednak każde takie zastosowanie wymaga indywidualnej decyzji lekarza.

Mirtazapina jest lekiem wydawanym wyłącznie na receptę (kategoria Rp) i nie jest dostępna bez recepty. Rozpoczęcie leczenia, dobór dawki oraz dalsze jego prowadzenie powinny odbywać się pod opieką lekarza - najczęściej psychiatry lub lekarza rodzinnego. Więcej o samym mechanizmie depresji i jej leczeniu znajdziesz w artykule depresja objawy i leczenie, a o problemach ze snem - w kategorii bezsenność.

Jak działa mirtazapina - mechanizm działania

Mechanizm działania mirtazapiny jest złożony i różni się od działania klasycznych leków z grupy SSRI czy SNRI. W odróżnieniu od nich mirtazapina nie hamuje wychwytu zwrotnego serotoniny ani noradrenaliny, lecz działa głównie poprzez blokowanie określonych receptorów w ośrodkowym układzie nerwowym.

Najważniejsze punkty uchwytu mirtazapiny:

  • Blokada presynaptycznych receptorów α2-adrenergicznych - receptory te działają jak „hamulec" ograniczający uwalnianie noradrenaliny i serotoniny. Ich zablokowanie zwiększa uwalnianie obu tych neuroprzekaźników, co przekłada się na efekt przeciwdepresyjny.
  • Blokada receptorów serotoninowych 5-HT2 i 5-HT3 - dzięki temu pobudzana serotonina działa głównie na receptory 5-HT1. Zablokowanie receptora 5-HT2 odpowiada za działanie przeciwlękowe i poprawę snu, a blokada 5-HT3 zmniejsza ryzyko nudności i biegunki (typowych dla SSRI).
  • Silna blokada receptorów histaminowych H1 - to ona w największym stopniu odpowiada za działanie nasenne i uspokajające oraz za zwiększenie apetytu.

Ciekawym zjawiskiem farmakologicznym jest to, że działanie nasenne mirtazapiny jest często wyraźniejsze przy niższych dawkach (np. 15 mg) niż przy wyższych. Wynika to z tego, że w wyższych dawkach silniej uruchamia się komponenta noradrenergiczna, która częściowo „znosi" sedację wynikającą z blokady histaminowej. Dlatego paradoksalnie pacjent przyjmujący 30 mg może odczuwać mniejszą senność niż przy 15 mg - jest to znana właściwość leku, a nie błąd dawkowania.

Efekt przeciwdepresyjny, podobnie jak w przypadku innych antydepresantów, nie pojawia się natychmiast. Działanie nasenne i uspokajające bywa odczuwalne już pierwszej nocy, ale na pełną poprawę nastroju zazwyczaj trzeba poczekać 2-4 tygodnie, a niekiedy dłużej. To bardzo ważne, aby nie przerywać leczenia w pierwszych dniach tylko dlatego, że „lek nie działa" - poprawa nastroju buduje się stopniowo. Mirtazapina jest dobrze wchłaniana z przewodu pokarmowego, a jej okres półtrwania (20-40 godzin) pozwala na dawkowanie raz na dobę.

Wskazania - kiedy lekarz przepisuje mirtazapinę

Podstawowym, zarejestrowanym wskazaniem do stosowania mirtazapiny u dorosłych jest leczenie epizodów dużej depresji (tzw. depresji endogennej, dużej depresji jednobiegunowej). Lek znajduje zastosowanie zarówno w fazie aktywnego leczenia objawów, jak i w terapii podtrzymującej, zapobiegającej nawrotom.

Sytuacje kliniczne, w których mirtazapina bywa szczególnie preferowana:

  • Depresja z towarzyszącą bezsennością - silne działanie nasenne pozwala często uniknąć dołączania osobnego leku nasennego;
  • Depresja z nasilonym lękiem, niepokojem i pobudzeniem - komponenta przeciwlękowa łagodzi te objawy;
  • Depresja z utratą apetytu i spadkiem masy ciała - lek pobudza łaknienie, co bywa korzystne u osób wyniszczonych, w podeszłym wieku lub w chorobie nowotworowej;
  • Nietolerancja SSRI - gdy wcześniejsze leki powodowały zaburzenia seksualne, nudności lub nasilały lęk, mirtazapina bywa dobrą alternatywą;
  • Terapia skojarzona - czasem dołączana do innego antydepresantu (np. SSRI/SNRI) w celu wzmocnienia efektu i poprawy snu (decyzja wyłącznie lekarza).

W praktyce psychiatrycznej mirtazapina bywa również stosowana poza wskazaniami rejestracyjnymi (off-label) - m.in. jako wsparcie w niektórych zaburzeniach lękowych, w bezsenności opornej na inne metody, w celu łagodzenia nudności u pacjentów onkologicznych czy w niektórych zaburzeniach odżywiania. Takie zastosowania nie są objęte standardową rejestracją i wymagają indywidualnej oceny korzyści i ryzyka przez lekarza.

Warto podkreślić, że mirtazapina nie jest lekiem doraźnym „na sen" ani lekiem uspokajającym do stosowania okazjonalnego. Jest to lek przeciwdepresyjny, którego przyjmowanie ma charakter regularny i długoterminowy. Jeśli problemem jest wyłącznie bezsenność bez depresji, lekarz może rozważyć inne rozwiązania - przegląd dostępnych opcji znajdziesz w artykułach bezsenność przyczyny i leczenie oraz leki nasenne bez recepty i na receptę. O tym, jak działają inne leki z grupy antydepresantów, przeczytasz w tekście leki antydepresyjne ssri.

Dawkowanie i jak stosować mirtazapinę

Dawkowanie mirtazapiny zawsze ustala lekarz indywidualnie, biorąc pod uwagę nasilenie objawów, wiek, choroby współistniejące oraz reakcję na leczenie. Poniższe informacje mają charakter ogólny i nie zastępują zaleceń lekarza ani treści ulotki dołączonej do konkretnego preparatu.

Typowy schemat dawkowania u dorosłych:

  • | Etap leczenia | Dawka | Uwagi |
  • |---|---|---|
  • | Dawka początkowa | 15 mg lub 30 mg/dobę | Często rozpoczyna się od 15 mg wieczorem |
  • | Dawka skuteczna (terapeutyczna) | 15-45 mg/dobę | Zwiększana stopniowo wg zaleceń lekarza |
  • | Dawka maksymalna | 45 mg/dobę | Nie przekraczać bez decyzji lekarza |

Najważniejsze zasady przyjmowania:

  • Mirtazapinę przyjmuje się raz na dobę, najlepiej wieczorem przed snem - ze względu na działanie nasenne. Niekiedy lekarz dzieli dawkę na rano i wieczór.
  • Tabletkę połyka się w całości, popijając wodą. Tabletki ODT (rozpadające się w jamie ustnej) rozpuszczają się na języku bez popijania - nie należy ich rozgryzać ani dzielić.
  • Lek można przyjmować niezależnie od posiłków.
  • Dawkę zwiększa się stopniowo, zazwyczaj co 1-2 tygodnie, oceniając skuteczność i tolerancję.
  • Nie należy samodzielnie zmieniać dawki ani nagle odstawiać leku.

Warto pamiętać o opisanej wcześniej właściwości: działanie uspokajająco-nasenne jest często silniejsze w dawce 15 mg niż w 30 mg. Dlatego jeśli lek przyjmowany jest głównie z myślą o śnie, lekarz może utrzymać niższą dawkę; jeśli celem jest pełny efekt przeciwdepresyjny, dawka zwykle jest wyższa.

Czego nie wolno robić: podwajać dawki w razie pominięcia (pominiętą dawkę po prostu się pomija i przyjmuje kolejną o zwykłej porze), prowadzić pojazdów do czasu poznania reakcji organizmu (lek upośledza koncentrację i czas reakcji, zwłaszcza na początku terapii), ani łączyć z alkoholem. U osób w podeszłym wieku oraz z niewydolnością nerek lub wątroby dawkowanie bywa ostrożniejsze. Mirtazapina jest dostępna wyłącznie na receptę - receptę lub jej kontynuację możesz uzyskać w ramach e recepta. Więcej o samym procesie zamówienia znajdziesz w poradniku jak uzyskać receptę online.

Skutki uboczne mirtazapiny

Jak każdy lek, mirtazapina może powodować działania niepożądane, choć nie u każdego pacjenta one wystąpią. Fraza „mirtazapina skutki uboczne" należy do najczęściej wyszukiwanych w kontekście tego leku, co odzwierciedla naturalne obawy pacjentów. Większość objawów ma charakter łagodny i przemijający, najsilniej zaznaczając się w pierwszych dniach i tygodniach leczenia.

Bardzo częste i częste działania niepożądane:

  • Senność i uspokojenie - najczęstszy objaw, szczególnie na początku terapii; zwykle słabnie po kilku tygodniach;
  • Zwiększenie apetytu i przyrost masy ciała - bardzo charakterystyczne dla mirtazapiny;
  • Suchość w jamie ustnej;
  • Zawroty głowy, zwłaszcza przy szybkiej zmianie pozycji ciała;
  • Bóle głowy;
  • Obrzęki (np. kostek, stóp);
  • Ogólne zmęczenie, osłabienie.

Rzadsze, ale istotne działania niepożądane:

  • Niepokój ruchowy, drżenia, objawy zespołu niespokojnych nóg;
  • Koszmary senne, nasilone marzenia senne;
  • Zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (nudności, biegunka - rzadsze niż w SSRI);
  • Wzrost stężenia cholesterolu i trójglicerydów, podwyższenie poziomu enzymów wątrobowych;
  • Spadki ciśnienia tętniczego (hipotonia ortostatyczna).

Rzadkie, ale wymagające pilnej reakcji: jednym z najpoważniejszych, choć rzadkich powikłań jest agranulocytoza - gwałtowny spadek liczby białych krwinek (granulocytów), zwiększający podatność na infekcje. Dlatego jeśli w trakcie leczenia pojawią się gorączka, ból gardła, owrzodzenia jamy ustnej, objawy grypopodobne lub inne oznaki infekcji, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza i wykonać morfologię krwi. Inne objawy alarmowe to żółtaczka (uszkodzenie wątroby), drgawki czy objawy zespołu serotoninowego (gorączka, sztywność mięśni, splątanie).

Ostrzeżenie dotyczące myśli samobójczych: podobnie jak inne leki przeciwdepresyjne, mirtazapina może na początku leczenia - zwłaszcza u osób poniżej 25. roku życia - przejściowo nasilać myśli i tendencje samobójcze, zanim w pełni rozwinie się efekt poprawy nastroju. W tym okresie szczególnie ważna jest obserwacja pacjenta i pozostawanie w stałym kontakcie z lekarzem. Wszelkie nagłe pogorszenie nastroju, narastający niepokój czy pojawienie się myśli o samookaleczeniu wymagają natychmiastowej konsultacji. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia należy dzwonić pod numer 112 lub na telefon zaufania.

Mirtazapina a alkohol

Łączenie mirtazapiny z alkoholem jest niewskazane i powinno być unikane. To jedno z najważniejszych ostrzeżeń dotyczących bezpiecznego stosowania tego leku, a pytanie „mirtazapina a alkohol" regularnie pojawia się wśród pacjentów.

Mirtazapina wykazuje silne działanie nasenne i uspokajające, wynikające z blokady receptorów histaminowych H1. Alkohol działa na ośrodkowy układ nerwowy podobnie - hamująco i sedująco. Połączenie obu substancji prowadzi do sumowania się i nasilenia tych efektów, co może objawiać się:

  • nadmierną, niebezpieczną sennością i otępieniem;
  • znacznym upośledzeniem koncentracji, refleksu i zdolności oceny sytuacji;
  • zaburzeniami koordynacji ruchowej i równowagi (ryzyko upadków);
  • spowolnieniem oddechu w skrajnych przypadkach;
  • zawrotami głowy i spadkami ciśnienia.

Takie połączenie jest szczególnie niebezpieczne, jeśli pacjent prowadzi pojazd, obsługuje maszyny lub wykonuje czynności wymagające czujności. Dodatkowo alkohol sam w sobie działa depresjogennie - pogarsza nastrój, nasila lęk i zaburza sen, czyli dokładnie te objawy, które mirtazapina ma leczyć. Spożywanie alkoholu w trakcie terapii osłabia więc skuteczność leczenia depresji i może wydłużyć drogę do poprawy.

W praktyce oznacza to, że w trakcie leczenia mirtazapiną należy zrezygnować z alkoholu lub przynajmniej zdecydowanie ograniczyć jego spożycie po wcześniejszym omówieniu tej kwestii z lekarzem. Nie istnieje „bezpieczna" dawka alkoholu uniwersalna dla wszystkich - reakcja jest indywidualna, a u osoby przyjmującej lek przeciwdepresyjny nawet niewielka ilość może dać silniejszy efekt niż zwykle. Jeśli doszło do jednorazowego spożycia alkoholu, nie należy z tego powodu samodzielnie odstawiać leku - warto natomiast nie przyjmować kolejnej dawki w stanie upojenia i skonsultować się z lekarzem w razie wątpliwości.

Interakcje mirtazapiny z innymi lekami

Mirtazapina może wchodzić w istotne interakcje z innymi lekami i substancjami. Dlatego przed rozpoczęciem leczenia należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych preparatach - w tym lekach bez recepty, suplementach i ziołach.

Najważniejsze interakcje i połączenia wymagające szczególnej ostrożności:

  • Inhibitory MAO (IMAO) - bezwzględnie przeciwwskazane. Mirtazapiny nie wolno stosować jednocześnie z IMAO ani w ciągu 14 dni po ich odstawieniu (i odwrotnie) ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego.
  • Inne leki serotoninergiczne - SSRI, SNRI, tramadol, tryptany, lit, ziele dziurawca. Łączenie zwiększa ryzyko zespołu serotoninowego (gorączka, pobudzenie, drżenia, sztywność mięśni). Czasem stosowane łącznie, ale wyłącznie pod ścisłą kontrolą lekarza.
  • Leki uspokajające i nasenne - benzodiazepiny (np. xanax), leki nasenne, opioidy, leki przeciwhistaminowe pierwszej generacji. Nasilają senność i sedację.
  • Alkohol - patrz osobna sekcja; nasila działanie hamujące na OUN.
  • Leki wydłużające odstęp QT oraz niektóre leki przeciwarytmiczne - możliwe sumowanie wpływu na serce.
  • Inhibitory i induktory enzymów wątrobowych CYP3A4 - np. niektóre leki przeciwgrzybicze, antybiotyki makrolidowe, leki przeciwwirusowe (inhibitory) mogą zwiększać stężenie mirtazapiny; karbamazepina, fenytoina, ryfampicyna (induktory) mogą je obniżać.
  • Warfaryna (warfin) - mirtazapina może nieznacznie nasilać działanie przeciwzakrzepowe; wymaga kontroli INR.

Szczególnie groźne jest łączenie leków o działaniu serotoninergicznym - pacjent nie zawsze zdaje sobie sprawę, że np. lek przeciwbólowy (tramadol) czy preparat na migrenę również wpływa na układ serotoninowy. Dlatego przy każdej nowej recepcie warto przypomnieć lekarzowi lub farmaceucie o przyjmowaniu mirtazapiny.

Nie należy też samodzielnie sięgać po dziurawiec (Hypericum) ani inne „naturalne" preparaty na nastrój czy sen - mogą one wchodzić w niebezpieczne interakcje. W razie konieczności rozpoczęcia nowego leczenia (np. antybiotyku) wskazana jest konsultacja, czy nie zachodzi interakcja. Jeśli potrzebujesz recepty na inny lek, np. antybiotyk, możesz rozważyć recepta na antybiotyk online - zawsze jednak z uwzględnieniem przyjmowanej mirtazapiny.

Przeciwwskazania, ciąża i karmienie piersią

Mirtazapina, mimo dobrego ogólnego profilu bezpieczeństwa, nie może być stosowana u każdego. Istnieją sytuacje, w których jej przyjmowanie jest przeciwwskazane lub wymaga szczególnej ostrożności.

Główne przeciwwskazania:

  • nadwrażliwość (uczulenie) na mirtazapinę lub którykolwiek składnik preparatu;
  • jednoczesne stosowanie inhibitorów MAO lub okres 14 dni od ich odstawienia.

Stany wymagające ostrożności i nadzoru lekarza:

  • padaczka i organiczne uszkodzenia mózgu (lek może obniżać próg drgawkowy);
  • niewydolność wątroby i nerek (może być konieczna modyfikacja dawki);
  • choroby serca, niskie ciśnienie tętnicze, zaburzenia przewodzenia;
  • jaskra z wąskim kątem przesączania, przerost gruczołu krokowego z zatrzymaniem moczu;
  • cukrzyca (lek może wpływać na kontrolę glikemii i zwiększać apetyt);
  • choroba afektywna dwubiegunowa lub psychozy (ryzyko zmiany fazy na maniakalną, nasilenia objawów psychotycznych);
  • pacjenci z grupy ryzyka zachowań samobójczych, zwłaszcza młodzi dorośli.

Ciąża. Mirtazapinę w ciąży stosuje się tylko wtedy, gdy jest to wyraźnie konieczne, a spodziewane korzyści przewyższają potencjalne ryzyko. Dane dotyczące bezpieczeństwa są ograniczone. Przyjmowanie leków przeciwdepresyjnych w trzecim trymestrze może wiązać się z przejściowymi objawami u noworodka (tzw. objawy adaptacyjne lub odstawienne). Decyzję o kontynuacji, modyfikacji lub odstawieniu leku w ciąży podejmuje wyłącznie lekarz - nieleczona depresja w ciąży również stanowi poważne zagrożenie, dlatego nie należy samodzielnie przerywać terapii po stwierdzeniu ciąży.

Karmienie piersią. Mirtazapina przenika do mleka matki w niewielkich ilościach. Decyzja o stosowaniu leku w okresie laktacji wymaga indywidualnego rozważenia korzyści dla matki i potencjalnego ryzyka dla dziecka - także tutaj decyduje lekarz.

Dzieci i młodzież. Mirtazapina nie jest zalecana do leczenia depresji u osób poniżej 18. roku życia ze względu na brak potwierdzonej skuteczności i większe ryzyko działań niepożądanych, w tym myśli samobójczych. Każde rozważenie takiego zastosowania należy do specjalisty psychiatry dzieci i młodzieży.

Odstawienie mirtazapiny i czas leczenia

Leczenie mirtazapiną - jak każdym lekiem przeciwdepresyjnym - ma charakter długoterminowy. Po uzyskaniu poprawy nastroju lek przyjmuje się zwykle jeszcze przez wiele miesięcy, aby utrwalić efekt i zmniejszyć ryzyko nawrotu. Standardowo zaleca się kontynuację leczenia przez co najmniej 6 miesięcy od ustąpienia objawów, a u osób z nawracającą depresją nierzadko znacznie dłużej. Przedwczesne odstawienie leku jest jedną z najczęstszych przyczyn nawrotu depresji.

Nie wolno odstawiać mirtazapiny nagle. Choć mirtazapina nie uzależnia w klasycznym rozumieniu (nie wywołuje głodu ani przymusu przyjmowania), gwałtowne przerwanie leczenia może wywołać objawy odstawienne (zespół przerwania leczenia), takie jak:

  • zawroty głowy, nudności;
  • niepokój, drażliwość, pobudzenie;
  • bezsenność, koszmary senne, nasilone marzenia senne;
  • bóle głowy;
  • uczucie „prądów" czy „zwarć" w głowie.

Objawy te są zwykle łagodne i przemijające, ale bywają nieprzyjemne. Dlatego lek odstawia się stopniowo, zmniejszając dawkę przez kilka tygodni według schematu ustalonego przez lekarza (tzw. tapering). Tempo redukcji dobiera się indywidualnie - im dłużej i w wyższej dawce stosowano lek, tym ostrożniej zwykle się go odstawia.

Kluczowa zasada: o zakończeniu leczenia decyduje lekarz, nawet jeśli pacjent czuje się dobrze. Poczucie poprawy oznacza, że lek działa - a nie, że można go już odstawić. Samodzielne przerwanie terapii „bo jest lepiej" to częsty błąd prowadzący do nawrotu objawów.

W trakcie długotrwałego leczenia konieczne są regularne wizyty kontrolne - pozwalają one ocenić skuteczność, monitorować masę ciała, parametry metaboliczne (cholesterol, glukoza) i ewentualne działania niepożądane oraz zaplanować dalsze postępowanie. Receptę kontynuacyjną na mirtazapinę można wygodnie uzyskać online w ramach e recepta, pod warunkiem że leczenie zostało wcześniej ustalone i jest prowadzone pod opieką lekarza. Więcej o samej depresji i jej leczeniu przeczytasz w artykule depresja objawy i leczenie.

Cena, refundacja i zamienniki mirtazapiny

Mirtazapina jest lekiem generycznym - patent na oryginalny preparat (Remeron) dawno wygasł, dzięki czemu na rynku dostępnych jest wiele tańszych odpowiedników o identycznej substancji czynnej. To czyni leczenie stosunkowo niedrogim.

Cena. Koszt opakowania mirtazapiny zależy od dawki (15/30/45 mg), wielkości opakowania (zwykle 30 tabletek) oraz poziomu refundacji. Orientacyjnie ceny wahają się od kilku do około 30 zł za opakowanie. Przy recepcie refundowanej dopłata pacjenta jest często niewielka, a wiele preparatów objętych jest odpłatnością ryczałtową lub 30%. Dokładną, aktualną odpłatność warto sprawdzić w aptece, ponieważ wykazy refundacyjne zmieniają się okresowo.

Refundacja. Mirtazapina jest objęta refundacją NFZ we wskazaniach rejestracyjnych (leczenie depresji). Poziom odpłatności zależy od konkretnego preparatu i aktualnego obwieszczenia refundacyjnego Ministra Zdrowia. Aby skorzystać z refundacji, lek musi być przepisany na receptę z odpowiednią adnotacją.

Zamienniki i preparaty handlowe. Substancja „mirtazapina" występuje pod wieloma nazwami handlowymi, m.in.:

  • | Nazwa handlowa | Substancja | Uwaga |
  • |---|---|---|
  • | Remeron | mirtazapina | preparat oryginalny |
  • | Mirzaten | mirtazapina | generyk, popularny |
  • | Mirtor | mirtazapina | generyk |
  • | Mirtagen | mirtazapina | generyk |
  • | Mirtaron | mirtazapina | generyk |

Wszystkie te preparaty zawierają tę samą substancję czynną i są biorównoważne - farmaceuta w aptece może zaproponować tańszy odpowiednik (zamiennik) o tej samej dawce, o ile lekarz nie zaznaczył na recepcie „nie zamieniać" (NZ). Wybór konkretnego preparatu warto skonsultować, zwłaszcza jeśli pacjent dobrze toleruje określony produkt.

Należy podkreślić, że niezależnie od ceny i nazwy handlowej mirtazapina pozostaje lekiem na receptę (Rp) - nie jest dostępna bez recepty. Recepta lub jej kontynuacja może zostać wystawiona po konsultacji w ramach e recepta. Jeśli zastanawiasz się nad innym lekiem przeciwdepresyjnym o działaniu nasennym, lekarz może też rozważyć np. trittico cr 75 (trazodon) - wybór należy jednak zawsze do specjalisty.

Najczęściej zadawane pytania

Na co jest mirtazapina i jak działa?
Mirtazapina to lek przeciwdepresyjny z grupy NaSSA (noradrenergiczne i specyficzne serotoninergiczne leki przeciwdepresyjne), stosowany przede wszystkim w leczeniu epizodów dużej depresji. Działa, blokując presynaptyczne receptory α2-adrenergiczne (co zwiększa uwalnianie noradrenaliny i serotoniny) oraz receptory serotoninowe 5-HT2 i 5-HT3 i histaminowe H1. Dzięki temu profilowi mirtazapina poprawia nastrój, działa przeciwlękowo, nasennie i pobudza apetyt. Jest szczególnie przydatna u pacjentów z depresją przebiegającą z bezsennością, lękiem i utratą masy ciała. Pełny efekt przeciwdepresyjny pojawia się zwykle po 2-4 tygodniach regularnego stosowania, choć działanie uspokajające bywa odczuwalne już pierwszej nocy. Lek wydawany jest wyłącznie na receptę.
Jak dawkować mirtazapinę?
Dawkowanie zawsze ustala lekarz indywidualnie. Typowo leczenie rozpoczyna się od 15 mg lub 30 mg na dobę, a dawka skuteczna mieści się w przedziale 15-45 mg na dobę. Dawka maksymalna to 45 mg/dobę. Mirtazapinę przyjmuje się raz dziennie, najlepiej wieczorem przed snem, ze względu na działanie nasenne. Tabletkę połyka się w całości i popija wodą (tabletki ODT rozpuszczają się na języku). Lek można przyjmować niezależnie od posiłków. Dawkę zwiększa się stopniowo, zwykle co 1-2 tygodnie, oceniając skuteczność i tolerancję. Nie należy samodzielnie zmieniać dawki ani nagle odstawiać leku. W razie pominięcia dawki nie podwaja się następnej. U osób starszych oraz z niewydolnością nerek lub wątroby dawkowanie bywa ostrożniejsze.
Czy mirtazapina pomaga na sen i jaka dawka jest najlepsza na bezsenność?
Tak, mirtazapina ma wyraźne działanie nasenne i uspokajające, wynikające z silnej blokady receptorów histaminowych H1. Co ciekawe, działanie nasenne jest często wyraźniejsze przy niższych dawkach (np. 15 mg) niż przy wyższych (30-45 mg), ponieważ w wyższych dawkach silniej uruchamia się komponenta noradrenergiczna, która częściowo znosi sedację. Mimo to mirtazapina nie jest klasycznym lekiem nasennym do stosowania doraźnego - jest lekiem przeciwdepresyjnym i jej stosowanie wyłącznie w celu poprawy snu (off-label) wymaga indywidualnej decyzji lekarza. Jeśli głównym problemem jest bezsenność bez depresji, lekarz może rozważyć inne metody leczenia. Lek przyjmuje się wieczorem przed snem. Nigdy nie należy samodzielnie dobierać dawki mirtazapiny tylko po to, by lepiej spać.
Czy mirtazapina powoduje tycie i zwiększa apetyt?
Tak, zwiększenie apetytu i przyrost masy ciała to jedno z najbardziej charakterystycznych działań mirtazapiny, związane głównie z blokadą receptorów histaminowych H1. U pacjentów wyniszczonych, z brakiem łaknienia czy spadkiem masy ciała w przebiegu depresji jest to efekt korzystny i bywa wręcz powodem wyboru tego leku. U osób z prawidłową lub nadmierną masą ciała przyrost wagi może być natomiast niepożądany. Przyrost masy ciała bywa najbardziej zauważalny w pierwszych miesiącach leczenia. Aby ograniczyć ten efekt, warto zadbać o zbilansowaną dietę, regularną aktywność fizyczną i kontrolować masę ciała podczas wizyt. Jeśli przyrost wagi jest znaczny lub kłopotliwy, należy omówić to z lekarzem - nigdy nie odstawiając leku samodzielnie.
Jakie są najczęstsze skutki uboczne mirtazapiny?
Do najczęstszych skutków ubocznych należą: senność i uspokojenie (zwłaszcza na początku leczenia), zwiększenie apetytu i przyrost masy ciała, suchość w jamie ustnej, zawroty i bóle głowy, obrzęki oraz ogólne zmęczenie. Rzadziej występują niepokój ruchowy, koszmary senne, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, wzrost cholesterolu i trójglicerydów czy spadki ciśnienia przy wstawaniu. Rzadkim, ale poważnym powikłaniem jest agranulocytoza (znaczny spadek liczby białych krwinek) - dlatego objawy infekcji, takie jak gorączka, ból gardła czy owrzodzenia jamy ustnej, wymagają pilnego kontaktu z lekarzem i wykonania morfologii. Większość działań niepożądanych jest łagodna i ustępuje w ciągu pierwszych tygodni terapii. O każdym niepokojącym objawie należy poinformować lekarza.
Czy można pić alkohol podczas stosowania mirtazapiny?
Nie, łączenie mirtazapiny z alkoholem jest niewskazane. Mirtazapina działa nasennie i uspokajająco, a alkohol nasila ten efekt - połączenie może powodować nadmierną senność, otępienie, zaburzenia koordynacji i równowagi, spowolnienie reakcji, a w skrajnych przypadkach spowolnienie oddechu. Jest to szczególnie niebezpieczne przy prowadzeniu pojazdów lub obsłudze maszyn. Dodatkowo alkohol sam w sobie pogarsza nastrój, nasila lęk i zaburza sen, czyli działa wbrew celom leczenia depresji, osłabiając jego skuteczność. W trakcie terapii zaleca się rezygnację z alkoholu lub zdecydowane jego ograniczenie po konsultacji z lekarzem. Jednorazowe spożycie alkoholu nie jest powodem do samodzielnego odstawiania leku, ale nie należy wtedy przyjmować kolejnej dawki w stanie upojenia.
Jak odstawić mirtazapinę i czy daje objawy odstawienne?
Mirtazapiny nie wolno odstawiać nagle. Choć lek nie uzależnia w klasycznym sensie (nie wywołuje głodu ani przymusu przyjmowania), gwałtowne przerwanie może spowodować objawy odstawienne (zespół przerwania leczenia): zawroty głowy, nudności, niepokój, drażliwość, bezsenność, koszmary senne, bóle głowy czy uczucie „prądów” w głowie. Objawy te są zwykle łagodne i przemijające, ale nieprzyjemne. Dlatego lek odstawia się stopniowo, zmniejszając dawkę przez kilka tygodni według schematu ustalonego przez lekarza (tzw. tapering). Tempo redukcji dobiera się indywidualnie - im dłużej i w wyższej dawce stosowano lek, tym ostrożniej zwykle się go odstawia. O zakończeniu leczenia zawsze decyduje lekarz, nawet jeśli pacjent czuje się dobrze, ponieważ przedwczesne odstawienie jest częstą przyczyną nawrotu depresji.
Po jakim czasie mirtazapina zaczyna działać?
Działanie mirtazapiny pojawia się dwuetapowo. Efekt nasenny i uspokajający bywa odczuwalny bardzo szybko - często już pierwszej nocy po przyjęciu leku - ponieważ wynika z blokady receptorów histaminowych. Natomiast właściwy efekt przeciwdepresyjny, czyli poprawa nastroju, energii i napędu, rozwija się stopniowo i zazwyczaj staje się wyraźny po 2-4 tygodniach regularnego stosowania, a u części pacjentów dopiero po dłuższym czasie. To bardzo ważne, aby nie przerywać leczenia w pierwszych dniach z przekonaniem, że „lek nie działa” - poprawa nastroju buduje się powoli. Jeśli po 4-6 tygodniach przyjmowania odpowiedniej dawki nie widać poprawy, należy skonsultować się z lekarzem, który może zmodyfikować dawkę lub rozważyć zmianę leczenia.
Czy mirtazapina jest dostępna bez recepty?
Nie. Mirtazapina jest lekiem wydawanym wyłącznie na receptę (kategoria dostępności Rp) i nie można jej kupić bez recepty. Wynika to z faktu, że jest to lek przeciwdepresyjny, którego stosowanie wymaga prawidłowej diagnozy, doboru dawki oraz monitorowania skuteczności i działań niepożądanych przez lekarza. Rozpoczęcie leczenia powinno zostać poprzedzone konsultacją - najczęściej u psychiatry lub lekarza rodzinnego. Receptę na mirtazapinę, w tym receptę kontynuacyjną dla pacjentów już leczonych, można uzyskać również online w ramach e-recepty, pod warunkiem że leczenie zostało wcześniej ustalone i jest prowadzone pod opieką lekarza. Należy uważać na oferty sprzedaży leków przeciwdepresyjnych „bez recepty” - są one nielegalne i potencjalnie niebezpieczne dla zdrowia.
Czy mirtazapina uzależnia?
Mirtazapina nie uzależnia w klasycznym rozumieniu - nie wywołuje głodu, przymusu przyjmowania ani potrzeby zwiększania dawki dla uzyskania tego samego efektu, jak ma to miejsce w przypadku substancji uzależniających. Nie należy do leków psychotropowych o potencjale nadużywania, takich jak benzodiazepiny. Należy jednak odróżnić uzależnienie od objawów odstawiennych: nagłe przerwanie długotrwałego leczenia mirtazapiną może wywołać przejściowy zespół przerwania leczenia (zawroty głowy, niepokój, bezsenność, nudności). To zjawisko fizjologiczne, a nie uzależnienie psychiczne, i można mu zapobiec, odstawiając lek stopniowo pod kontrolą lekarza. Dlatego mirtazapina jest uznawana za bezpieczną pod kątem ryzyka uzależnienia, ale wymaga prawidłowego, stopniowego zakończenia terapii.
Ile kosztuje mirtazapina i czy jest refundowana?
Mirtazapina jest lekiem generycznym, dostępnym pod wieloma nazwami handlowymi (m.in. Remeron, Mirzaten, Mirtor, Mirtagen, Mirtaron), co czyni ją stosunkowo niedrogą. Orientacyjnie cena opakowania (zwykle 30 tabletek) wynosi od kilku do około 30 zł, w zależności od dawki, producenta i poziomu refundacji. Mirtazapina jest objęta refundacją NFZ we wskazaniach rejestracyjnych (leczenie depresji), a przy recepcie refundowanej dopłata pacjenta jest często niewielka - wiele preparatów objętych jest odpłatnością ryczałtową lub 30%. Dokładną, aktualną cenę i poziom refundacji warto sprawdzić w aptece, ponieważ wykazy refundacyjne zmieniają się okresowo. Farmaceuta może też zaproponować tańszy zamiennik o tej samej substancji i dawce, o ile lekarz nie zaznaczył na recepcie adnotacji „nie zamieniać”.
Czym różni się mirtazapina od leków z grupy SSRI?
Mirtazapina należy do grupy NaSSA, a nie do SSRI, i różni się od nich zarówno mechanizmem działania, jak i profilem działań niepożądanych. SSRI (np. sertralina, escitalopram, fluoksetyna) działają poprzez hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny, natomiast mirtazapina blokuje określone receptory (α2-adrenergiczne, 5-HT2, 5-HT3 i histaminowe H1). W praktyce mirtazapina znacznie silniej działa nasennie i przeciwlękowo, pobudza apetyt i sprzyja przyrostowi masy ciała, a jednocześnie rzadziej powoduje zaburzenia seksualne oraz nudności i biegunki typowe dla SSRI. Z tego powodu bywa wybierana u pacjentów z depresją przebiegającą z bezsennością i lękiem lub nietolerujących SSRI. Wybór konkretnego leku przeciwdepresyjnego zależy od obrazu klinicznego i powinien być dokonany przez lekarza. Więcej o lekach z grupy SSRI znajdziesz w naszym osobnym artykule.

Powiązane leki